‘അമേരിക്കയിലെ വിവാഹങ്ങളിലെ ശീലം മലയാളിക്കും വേണം': കേരളത്തിലെ ബാറുകളിലെ ആ കാഴ്ച

കേരളത്തിലെ യാത്ര കഴിഞ്ഞ് അമേരിക്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ മനസ്സിൽ തങ്ങിനിന്നത് ഒട്ടേറെ കാഴ്ചകളും അനുഭവങ്ങളുമാണ്. സന്തോഷം നൽകിയ കാര്യങ്ങളുണ്ട്; അതേസമയം ആശങ്കപ്പെടുത്തുകയും ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത അനുഭവങ്ങളുമുണ്ട്. നമ്മുടെ നാടിനെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരാളെന്ന നിലയിൽ, യാത്രയ്ക്കിടെ കണ്ടതും അനുഭവിച്ചതുമായ ചില കാര്യങ്ങൾ പങ്കുവയ്ക്കുകയാണ്. ∙ റോഡപകടം നൽകിയ നടുക്കം കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടെ ഒരാൾ റോഡിന് കുറുകെ കടക്കുന്നതനിടെ ഒരു വാഹനം ഇടിച്ചിടുന്നത് നേരിൽ കാണാനിടയായി. ഇടിച്ച വാഹനം നിർത്താതെ പോയി. ഞങ്ങളുടെ വാഹനം നിർത്തിയപ്പോൾ ആളുകൾ ഓടിയെത്തി പരുക്കേറ്റയാളെ എടുത്തുകൊണ്ടുപോകുന്നതാണ് കണ്ടത്. അദ്ദേഹത്തിന് സഹായം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയതിനാലും വിമാനസമയത്തിന് എത്തേണ്ടിയിരുന്നതിനാലും ഞങ്ങൾ യാത്ര തുടർന്നു. എങ്കിലും ആ കാഴ്ച മനസ്സിൽനിന്ന് മാഞ്ഞില്ല. കേരളത്തിൽ റോഡ് സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവൽക്കരണം ഇനിയും ശക്തിപ്പെടേണ്ടതുണ്ടെന്നാണ് ഈ സംഭവം ഓർമിപ്പിച്ചത്. പ്രായമായവർ പതുക്കെ റോഡ് മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ വാഹനങ്ങൾ അമിതവേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുപോകുന്നു. കാൽനടയാത്രക്കാരുടെയും വാഹനമോടിക്കുന്നവരുടെയും സുരക്ഷ ഒരുപോലെ ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ∙ ലഹരിയും അമിതവേഗവും ഉയർത്തുന്ന ആശങ്ക യാത്രയ്ക്കിടെ ലഹരിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി വാർത്തകൾ കേൾക്കാനിടയായി. ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്ന പ്രശ്നമാണിതെങ്കിലും കേരളത്തിലും ഇതിനെ ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ടതുണ്ട്. വളരെ ചെറുപ്പക്കാരായവർ പോലും വാഹനങ്ങൾ അമിതവേഗത്തിൽ ഓടിക്കുന്നതും അപകടങ്ങളിൽപ്പെടുന്നതും ആശങ്കയുണ്ടാക്കുന്നു. സാമ്പത്തികസൗകര്യങ്ങൾ വർധിക്കുന്നതിനൊപ്പം ഉത്തരവാദിത്തബോധവും വളരേണ്ടതുണ്ട്. ∙ സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യം നൽകുന്ന പ്രതീക്ഷ സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി യാത്ര ചെയ്യുന്നതും ജോലി ചെയ്യുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ സന്തോഷം തോന്നി. രാത്രി പത്തുമണിക്കുശേഷവും ബാറുകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന യുവതികളെ കാണാനിടയായി. പൊതുജീവിതത്തിലും തൊഴിലിടങ്ങളിലും സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യം വർധിക്കുന്നത് നല്ല മാറ്റമായാണ് തോന്നിയത്. യാത്രയ്ക്കിടെ കണ്ട ഇത്തരം കാഴ്ചകൾ പ്രതീക്ഷ നൽകുന്നതായിരുന്നു. ∙ ആനുകൂല്യങ്ങൾക്കൊപ്പം സാമ്പത്തിക ഉത്തരവാദിത്തവും വേണം സർക്കാരിൽനിന്നുള്ള പെൻഷനുകളും ആനുകൂല്യങ്ങളും മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്ന ചിന്താഗതിയെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ആശങ്കയുണ്ട്. സർക്കാരിനോട് അവകാശങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ പൊതുവരുമാനം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു, ഉൽപാദനവും തൊഴിലും എങ്ങനെ വർധിക്കുന്നു തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കണം. നികുതി നൽകാതെ ആനുകൂല്യങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രവണതയുണ്ടെന്ന തോന്നൽ എനിക്കുണ്ടായി. എന്നാൽ എല്ലാവരും നികുതി നൽകുന്നില്ലെന്നത് കണക്കുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിച്ച പ്രസ്താവനയല്ല; എന്റെ സംസാരത്തിൽ പ്രകടിപ്പിച്ച വിമർശനം മാത്രമാണ്. അവകാശബോധത്തോടൊപ്പം പൊതുഖജനാവിനോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും ഓരോരുത്തർക്കും ഉണ്ടാകണമെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ∙ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികജീവിതം: വലിയൊരു സമ്പത്ത് കേരളത്തിൽ എന്നെ ഏറെ സന്തോഷിപ്പിച്ച കാര്യങ്ങളിലൊന്ന് ഇവിടുത്തെ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളാണ്. വിവാഹങ്ങൾക്കും മറ്റു ചടങ്ങുകൾക്കുമായി ആളുകൾ ദൂരയാത്രകൾ ചെയ്യുന്നു. പരസ്പരം കാണുകയും സംസാരിക്കുകയും ബന്ധങ്ങൾ പുതുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അമേരിക്കയിലെ എന്റെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ നാട്ടിലെ ഈ അടുപ്പം ഏറെ ശ്രദ്ധേയമായി തോന്നി. ക്ലബ്ബുകളിൽ വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഒത്തുകൂടുന്നതും ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതുമെല്ലാം കണ്ടു. ഇത്തരം കൂട്ടായ്മകൾ സാമൂഹികജീവിതത്തിന് വലിയ കരുത്താണ്. വ്യക്തിബന്ധങ്ങളും സൗഹൃദങ്ങളും നിലനിർത്താൻ ഇത്തരം ഇടപെടലുകൾ സഹായിക്കുന്നു. ∙ ടെലിവിഷൻ ചർച്ചകൾ: ശക്തിയും പരിമിതിയും മലയാളം ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളിൽ നടക്കുന്ന സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾ ശ്രദ്ധേയമായി തോന്നി. വാദപ്രതിവാദങ്ങൾ പലപ്പോഴും രൂക്ഷമാകാറുണ്ടെങ്കിലും പുതിയ വിഷയങ്ങളും ആശയങ്ങളും പൊതുസമൂഹത്തിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഇത്തരം ചർച്ചകൾക്ക് കഴിയുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവയുടെ തുടർസ്ഥിതി വ്യക്തമാകാത്തത് ഒരു പ്രശ്നമാണ്. ഒരാളെക്കുറിച്ച് ഗുരുതരമായ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചാൽ പിന്നീട് അത് തെളിയിക്കപ്പെട്ടോ തള്ളിക്കളയപ്പെട്ടോ എന്ന് പ്രേക്ഷകരെ അറിയിക്കണം. ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നവർക്ക് ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ടാകണം. ഓരോ ആരോപണത്തിനും വ്യക്തമായ പര്യവസാനവും വേണം. ∙ വിവാഹച്ചടങ്ങുകളിൽ ആത്മാർഥമായ പങ്കാളിത്തം വേണം വിവാഹങ്ങൾ വലിയ ആർഭാടത്തോടെ നടത്തുന്നത് കണ്ടു. എന്നാൽ പലരും എത്തി ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ഒരു ഫോട്ടോയെടുത്ത് വേഗം മടങ്ങുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഭക്ഷണത്തിനുശേഷം നടക്കുന്ന കുടുംബപരിചയപ്പെടുത്തലുകൾക്കും കുട്ടികളുടെ കലാപരിപാടികൾക്കും പങ്കെടുക്കാൻ പലരും നിൽക്കാറില്ലെന്ന അനുഭവമുണ്ടായി. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ സന്തോഷത്തിൽ കുറച്ചുസമയമെങ്കിലും പങ്കുചേരുന്നത് പ്രധാനമാണ്. അമേരിക്കയിൽ ഞാൻ പങ്കെടുക്കുന്ന വിവാഹങ്ങളിൽ സമ്മാനമായോ പണമായോ ഒരു സംഭാവന നൽകുന്ന പതിവുണ്ട്. വിവാഹച്ചെലവിന്റെ ഒരു ഭാഗം വഹിക്കുന്ന കുടുംബത്തിന് അത് ചെറിയൊരു ആശ്വാസമാകാം. അത്തരത്തിലുള്ള സ്വമേധയാ സഹായവും ആത്മാർഥമായ സാന്നിധ്യവും നമ്മുടെ വിവാഹച്ചടങ്ങുകളിലും കൂടുതൽ ഉണ്ടാകണമെന്നാണ് തോന്നുന്നത്. ∙ വിശ്വാസാഘോഷങ്ങളും പൊതുജനങ്ങളുടെ യാത്രാസൗകര്യവും പെരുന്നാളുകളും ഉത്സവങ്ങളും ആളുകളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരമായ അവസരങ്ങളാണ്. എന്നാൽ തീർഥയാത്രകളും പദയാത്രകളും പൊതുനിരത്തുകളിൽ വലിയ തിരക്കുണ്ടാക്കുമ്പോൾ ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടാകുന്നു. ആളുകൾക്ക് വിശ്വാസപരമായ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാനും മറ്റുള്ളവർക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ യാത്ര ചെയ്യാനും കഴിയണം. അതിനനുസരിച്ച് സ്ഥലവും സമയവും വഴികളും മുൻകൂട്ടി ക്രമീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മലകളിലേക്കും കുന്നുകളിലേക്കുമുള്ള തീർഥയാത്രകളിലും ഇത്തരം ആസൂത്രണം അനിവാര്യമാണ്. വിശ്വാസസ്വാതന്ത്ര്യത്തോടൊപ്പം പൊതുജനങ്ങളുടെ യാത്രാസൗകര്യവും പരിഗണിക്കപ്പെടണം. ∙ശബ്ദമലിനീകരണവും സ്വസ്ഥമായ ജീവിതവും പ്രാർഥനയ്ക്കായി ഉച്ചഭാഷിണികളിലൂടെ ക്ഷണിക്കുന്ന പതിവ് പണ്ടുമുതലേയുള്ളതാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന് മൊബൈൽ ഫോണുകളിലും വാച്ചുകളിലും സമയം അറിയാനുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഉച്ചഭാഷിണികളുടെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാവുന്നതാണ്. പള്ളികളിലും അമ്പലങ്ങളിലും മറ്റു ആരാധനാലയങ്ങളിലും നടക്കുന്ന പ്രസംഗങ്ങളും പരിപാടികളും പരിസരവാസികളുടെ സ്വസ്ഥത കൂടി പരിഗണിച്ചാകണം. മതപരമായ ആചാരങ്ങൾക്കും വിശ്വാസപ്രകടനങ്ങൾക്കും അവകാശമുണ്ടെന്നതുപോലെ മറ്റുള്ളവരുടെ സമാധാനപരമായ ജീവിതത്തിനും പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കുറച്ചുകൂടി ശാന്തമായി ജീവിക്കാനുള്ള ഇടം എല്ലാവർക്കും ലഭിക്കണം. ∙ തെരുവുനായകളും പാമ്പുകളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭീതി ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ തെരുവുനായകളെയും പാമ്പുകളെയും ഭയന്ന് നടക്കേണ്ടിവരുന്ന സാഹചര്യം ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു. ഇവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും അപകടസാഹചര്യങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾക്ക് സമയബന്ധിതമായി സഹായം ലഭ്യമാക്കുന്നതിനും ഫലപ്രദമായ സംവിധാനമുണ്ടാകണം. പണ്ട് ആളുകൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്ന ചില നടപടികൾ ഓർമയിൽ വരുമെങ്കിലും ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ പൊതുജനസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്തപരമായ പരിഹാരങ്ങളാണ് വേണ്ടത്. സഹായം ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ അത് സമയത്ത് ലഭിക്കുമെന്ന വിശ്വാസം ജനങ്ങൾക്കുണ്ടാകണം. ∙ലാബ് പരിശോധനാഫലങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം ചുമയെത്തുടർന്ന് ഒരു ഡോക്ടറെ കണ്ടപ്പോൾ രക്തപരിശോധന നടത്താൻ നിർദേശിച്ചു. പരിശോധനാഫലത്തിൽ രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാരയുടെ അളവ് വളരെ കൂടുതലാണെന്നാണ് കണ്ടത്. ഡോക്ടർ മരുന്നും നിർദേശിച്ചു. എന്നാൽ ഫലത്തിൽ സംശയം തോന്നിയതിനാൽ മറ്റൊരു ലാബിൽ വീണ്ടും പരിശോധന നടത്തി. അവിടെ ലഭിച്ച ഫലം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നു. ആദ്യത്തെ പരിശോധനാഫലം എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായി വന്നുവെന്ന് എനിക്കറിയില്ല. മറ്റൊരാളുടെ രക്തസാംപിൾ മാറിപ്പോയതാകാമെന്ന സംശയം തോന്നിയെങ്കിലും അതിന് സ്ഥിരീകരണമില്ല. ഈ അനുഭവം ലാബുകളിലെ ഗുണനിലവാരനിയന്ത്രണത്തെക്കുറിച്ചും പരിശോധനാഫലങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചും ഗൗരവമായി ചിന്തിക്കാൻ ഇടയാക്കി. ആരോഗ്യരംഗത്ത് കൃത്യതയും ഉത്തരവാദിത്തവും എത്രത്തോളം പ്രധാനമാണെന്ന് ഈ അനുഭവം ഓർമിപ്പിച്ചു. ∙ ഭവനദാനത്തിനൊപ്പം തുടർനിരീക്ഷണവും വേണം ഗൾഫിലും അമേരിക്കയിലും യൂറോപ്പിലുമുള്ള മലയാളികളും വിവിധ സംഘടനകളും നാട്ടിൽ വീടുകൾ നിർമിച്ചുനൽകുന്നതും ഭവനരഹിതർക്ക് സഹായം നൽകുന്നതും നല്ല കാര്യമാണ്. എന്നാൽ സഹായം കൈമാറുന്നതോടെ ഉത്തരവാദിത്തം അവസാനിക്കുന്നില്ല. അതിന്റെ തുടർസ്ഥിതി പരിശോധിക്കുന്ന സംവിധാനവും ഉണ്ടാകണം. സഹായമായി ലഭിച്ച വീടും സ്ഥലവും കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുശേഷം വിറ്റ് പണമാക്കുന്ന സംഭവങ്ങളുണ്ടെന്ന ആശങ്കയുണ്ട്. അത്തരം കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കപ്പെടണം. അപേക്ഷകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിലും അർഹരായവരെ കണ്ടെത്തുന്നതിലും സഹായം യഥാർഥത്തിൽ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിലും സുതാര്യത വേണം. സഹായം അർഹരായവരിലേക്ക് എത്തുന്നുവെന്നും അതിന്റെ പ്രയോജനം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നും ഉറപ്പാക്കണം. ∙യുവാക്കളുടെ തൊഴിലില്ലായ്മയും ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയും ഏറ്റവും പ്രധാനമായി പറയാനുള്ളത് യുവാക്കളുടെ തൊഴിലില്ലായ്മയെക്കുറിച്ചാണ്. ഞാൻ കണ്ടും സംസാരിച്ചും അറിഞ്ഞ പല കുടുംബങ്ങളിലെയും പഠിച്ചുമിടുക്കരായ കുട്ടികൾ വിദേശത്തേക്ക് പോകാനുള്ള അവസരം കാത്തിരിക്കുകയാണ്. ചിലർ ഏതു ജോലിയും ചെയ്യാൻ തയ്യാറാണെന്ന നിലയിലാണ്. മികച്ച അവസരങ്ങൾക്കായി അപേക്ഷിച്ചും കാത്തിരുന്നും കഴിയുന്ന അവരുടെ അവസ്ഥ വേദനിപ്പിക്കുന്നതാണ്. അതേസമയം മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിൽനിന്നുള്ള തൊഴിലാളികൾ കേരളത്തിലെത്തി ജോലി ചെയ്യുന്നതും കാണുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ തൊഴിൽ, വരുമാനം, നികുതി, സർക്കാരിന്റെ വരുമാനം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വ്യക്തമായ ചർച്ച ആവശ്യമാണ്. നമ്മുടെ യുവാക്കൾക്ക് സ്വന്തം നാട്ടിൽത്തന്നെ തൊഴിൽ കണ്ടെത്താനും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം കെട്ടിപ്പടുക്കാനും കഴിയുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകണം. അതിനുള്ള അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. ∙ മിതത്വവും മതസൗഹാർദവും വളർത്തണം എന്തുകൊണ്ടാണ് നമുക്ക് കുറച്ചുകൂടി മിതമായി ജീവിക്കാൻ കഴിയാത്തത്? എന്തിനാണ് ഇത്രയധികം ആർഭാടം? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും മനസ്സിൽ ഉയരുന്നു. സാമൂഹികസൗഹാർദം, മതസൗഹാർദം, കൂട്ടായ്മ, പരസ്പരബഹുമാനം തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങൾ കുട്ടിക്കാലംമുതൽ വളർത്തിയെടുക്കണം. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ഇത്തരം മൂല്യങ്ങൾക്ക് അർഹമായ സ്ഥാനം നൽകണം. പള്ളികളിലും അമ്പലങ്ങളിലും മസ്ജിദുകളിലും പൊതുപരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ മറ്റു മതവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരെയും ക്ഷണിക്കുകയും പങ്കാളികളാക്കുകയും വേണം. നമ്മളെല്ലാം ഒരേ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന ബോധം വളരാൻ ഇത്തരം ഇടപെടലുകൾ സഹായിക്കും. പണ്ടുണ്ടായിരുന്ന ഇത്തരം പരസ്പരബന്ധങ്ങളും സൗഹൃദങ്ങളും കുറഞ്ഞുപോയെന്നാണ് എന്റെ തോന്നൽ. അവ വീണ്ടും ശക്തിപ്പെടേണ്ട കാലമാണിത്. ∙നാടിന്റെ നന്മയ്ക്കായി ചിന്തിക്കാം കേരളത്തിലെ യാത്ര എനിക്ക് സന്തോഷവും പ്രതീക്ഷയും നൽകിയതുപോലെ ചില കാര്യങ്ങളിൽ ആശങ്കയും ഉണ്ടാക്കി. റോഡ് സുരക്ഷ മുതൽ യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽപ്രശ്നം വരെ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ വരെ നിരവധി വിഷയങ്ങൾ ചിന്തിക്കാൻ ഈ യാത്ര അവസരം നൽകി. നമ്മുടെ നാടിന് ഒരുപാട് നല്ല വശങ്ങളുണ്ട്. അതേസമയം തിരുത്തേണ്ടതും മെച്ചപ്പെടുത്തേണ്ടതുമായ കാര്യങ്ങളുമുണ്ട്. കുറ്റപ്പെടുത്തുക എന്നതല്ല എന്റെ ലക്ഷ്യം. നാടിന്റെ നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരാളെന്ന നിലയിൽ കണ്ട കാര്യങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുകയാണ്. കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പൗരബോധവും പരസ്പരബഹുമാനവും മിതത്വവും വളർത്തിയെടുക്കാൻ നമുക്കായാൽ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികജീവിതം കൂടുതൽ മനോഹരമാകും.