Micro, Macro Planning sa pag-away kontra baha

BY THE WAY, mainit nga ginatamyaw naton ang mag-asawa Ronald kag Sheryll Mateo sa ila pagselebrar sang ila 25th Renewal of Vows sadtong Setyembre 5. Hinablos ko si Ronald. Ginhiwat ato sa Marymart Church sa Delgado, nga gintambungan sang 200 ka imbitado nga mga bisita sa isa ka programa kag panyapon sa Iloilo Convention Center (ICON). Apat ka oras of sweet memories sa ICON, commitment, kag great fun with family, sponsors, kag mga abyan. May mga pasundayag nga ginhiwat ang mag-asawa upod ang ila tatlo ka kabataan. May mga papremyo pa sa mga bisita. Nag-abot gid sa ina nga okasyon halin sa Manila ang pakaisa ni Ronald nga si Dr. Sheena Mateo Ganela agud tamyawon sila kag updan sa ila kinalipay sa amo nga okasyon. Si Dr. Ganela amo karon ang bag-o nga Deputy Executive Director sang Philippine High School System (PSHS) sa Department of Science and Technology-Central Office. Yara man ang pakaisa ni Ronald nga si Neneng de Leon halin sa Florida, U.S.A. Kag ang hinablos ni Ronald sa pakaisa nga si Richmond Gealon, nga isa ka entertainment host kag singer. Nagdulot ini sang isa ka matahum nga ambahanon para sa mag-asawa. Yara man ang mga ginikanan ni Sheryll nga nanguna sa ila mga himata agud tambungan ang okasyon. Wala na ang mga ginikanan ni Ronald. Bless your souls! Nagtapos ang okasyon sa pagsinadya kag sinaot. Congratulations kag Mabuhay kamo Ronald kag Sheryll! *** Si Gen. Nicolas Torre III, anay PNP chief, nga MMDA chairman karon, may reklamo man sa problema sang pagbinaha sa ila lugar sa NHA Bangkal, Brgy. Talomo, Davao City. Ining iya reklamo nabasahan naton sang sini lang, nga gin-share niya sadtong Hulyo 26, 2026 sa mga news outlet sa tion sang pagsalakay sang bagyo Kiyapo kag Luis, samtang gahulat pa sa gwa sang PAR ang bagyo May-May kag Obet nga nag-enhance man sang maulanon nga Habagat. Sunu kay Torre, wala niya sadto napautwas ining problema samtang PNP chief pa agud malikawan nga matagaan ini sang political angle. Sadtong Hulyo 26, 2026, nga indi na siya PNP chief, gin-igu ang pungsod sang bagyo Kiyapo kag Luis, nga nagpabaha gid sang madamo nga lugar sa pungsod, lakip na ang Davao City. Gin-kwestyon ni Torre ang effectiveness sang mga flood control projects, nga sunu sa mga otoridad galab-ot ang pondo sa mga PhP51B. Indi 'isolated incident' ang pagbinaha nga ini, siling ni Torre. In fact, pirme-pirme na gid lang ang pagbalik-balik kada tuig sang baha sa ila lugar. Kag gapaabot siya tani nga may solusyon na ining pagbinaha sa ila lugar. Apang wala! 'Kaya nga tayo gumagastos ng bilyon-bilyong piso sa flood control dahil alam nating may mountain runoff, may malalakas na ulan, at may mga lugar na madaling bahain. Ang flood control ay hindi para pigilan ang ulan. Ang flood control ay para hindi umabot sa loob ng bahay ng tao ang baha,' panghakroy gid gani ni Torre. *** Well, it seems nga problema man ini sang madamo nga lugar sa pungsod, nga padayon man nga wala gid matagaan sing acceptable nga solusyon. Ang isa ka daku nga rason amo ang korapsyon nga nadiskubrihan sa linibo ka mga flood control projects sadtong pagbinagyo sang 2025, nga tungod sang kickback sa pondo nagresulta ini sa substandard kag mga ghost (wala ga-existir) nga mga proyekto. Padayon pa ang pag-imbestigar tubtub subong sa sining palpak nga mga proyekto. Ang pila may warrant of arrest kag nalupot na gani ang iban sa prisuhan bangod sini. Well, sa aton personal nga panan-aw ang dugang pa nga rason dira amo nga wala sing koordinasyon nga pagpatuman sang mga proyekto sa tunga sang lokal (LGU) kag nasyonal nga gobyerno, katulad sang ginreklamo ni Mayor Raisa Treñas sa isa ka flood control project sa syudad nga ginamatu-matuhan lang sang DPWH ginpatukod nga wala na-coordinate sa syudad. Nga, unfortunately, sa lugar magbulig sa pagpugong sa baha, nagbulig pa pabaha! Gapadumdum ining problema sang aton diutay nga ihibalo sa Economics sa decision-making gamit ang Microeconomics kag Macroeconomics agud mapasanyog ang negosyo. Kon sa English pa nga pulong, nga maintiendihan man naton, 'Microeconomics and Macroeconomics may be distinct, but they're interconnected approaches to studying the economy. Microeconomics focuses on the decisions of individuals and businesses, while macroeconomics examines national and governmental policies that shape the broader economy.' Kon i-apply ini sa decision-making sa tunga sang LGU kag Gobyerno Nasyonal, gatudlo ini sa kinahanglan nga coordination sa pagpatuman sang mga proyekto sa isa LGU kon diin may pagbinuligay sang LGU (Micro partner) kag sang Gobyerno Nasyonal (Macro partner) agud mapatuman ang mas bagay kag mas-effective nga mga hingyo agud masabat ang problema sang pagbinaha. Obviously, pwede man ini nga ideya sa tunga sang Iloilo City Government kag sang mga baranggay sa syudad. Kinahanglan gid man naton ining klase sang Micro kag Macro nga decision-making agud malikawan ining indi pag-intiendihanay sang LGU kag DPWH kon ano, kon diin ipatukod, kag ma-ibsan ang korapsyon sa pagtukod sang mas masaligan nga mga proyekto kag iban pa nga mga hingyo paagi sa Mitigation kag Adaptation sa problema sang pagbinaha-baha. Ma-suhestyon pa naton gani diri ang pagpatukod sang isa ka Micro, Macro Planning Department. Suhestyon lang, a./PN