VKSND tối cao khảo sát thực hiện thí điểm tố tụng dân sự công ích tại VKSND TP Hồ Chí Minh

Sáng 8/9/2026, VKSND tối cao khảo sát kết quả thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết 205/2025/QH15 tại VKSND TP Hồ Chí Minh. Đoàn khảo sát do đồng chí Nguyễn Đức Thái - Phó Viện trưởng VKSND tối cao làm Trưởng đoàn. Tham gia đoàn có đồng chí Trần Thế Kính - Kiểm sát viên VKSND tối cao, Vụ trưởng Vụ 9, Phó Trưởng đoàn; đồng chí Phạm Hoàng Diệu Linh - Kiểm sát viên cao cấp, Phó Vụ trưởng Vụ 9 cùng các Kiểm sát viên Vụ 9, VKSND tối cao. Tham dự buổi khảo sát còn có đồng chí Nguyễn Thị Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội; đại diện Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh, Văn phòng Trung ương Đảng, Ban Nội chính Trung ương, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, TAND tối cao và các cơ quan Trung ương. Về phía TP Hồ Chí Minh có đại diện Ban Nội chính Thành ủy, UBND thành phố, TAND, Thanh tra, Thi hành án dân sự, Sở Xây dựng, Bảo hiểm xã hội, cơ quan Thuế và một số cơ quan liên quan. Tại buổi làm việc, VKSND TP Hồ Chí Minh đã báo cáo tóm tắt kết quả 8 tháng thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15. Trọng tâm của quá trình thí điểm được xác định không chỉ ở việc khởi kiện, mà hình thành một quy trình xuyên suốt từ phát hiện nguồn tin, xác minh, áp dụng các biện pháp tiền khởi kiện đến quyết định khởi kiện và theo dõi kết quả bảo vệ quyền, lợi ích trên thực tế. Chú trọng hiệu quả bảo vệ quyền, lợi ích ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện Theo báo cáo, VKSND TP Hồ Chí Minh xác định thực hiện Nghị quyết 205/2025/QH15 là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, khâu công tác đột phá. Đơn vị đã sớm cụ thể hóa chủ trương thành các Nghị quyết, kế hoạch, văn bản hướng dẫn; đồng thời tham mưu Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị số 06 ngày 28/1/2026 và phối hợp với UBND thành phố, các sở, ngành, chính quyền địa phương triển khai thực hiện. Trong tổ chức thực hiện, Phòng 9 VKSND thành phố được giao làm đầu mối tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra, thẩm định, tổng hợp; 19 VKSND khu vực trực tiếp bám địa bàn, phát hiện nguồn tin, xác minh và đề xuất phương án xử lý. Cùng với đó, VKSND thành phố đã ký quy chế phối hợp với 15 sở, ngành và 6 tổ chức hội. Tất cả 19 VKSND khu vực đều ký quy chế phối hợp với UBND xã, phường, Ủy ban MTTQ và cơ quan Bảo hiểm xã hội trên địa bàn, từng bước hình thành cơ chế trao đổi thông tin xuyên suốt từ phát hiện, xác minh, tiền khởi kiện đến khởi kiện và giải quyết vụ án tại Tòa án. Sau 8 tháng triển khai, VKSND hai cấp TP Hồ Chí Minh đã tiếp nhận, xử lý 6.859 thông tin. Qua kiểm tra, sàng lọc, có 341 thông tin đủ căn cứ được ghi vào Sổ thụ lý vụ việc dân sự công ích. VKSND hai cấp đã thụ lý 341 vụ việc để kiểm tra, xác minh, gồm 10 vụ thuộc nhóm dễ bị tổn thương và 331 vụ thuộc nhóm lợi ích công; đã giải quyết 194 vụ việc, còn 119 vụ việc tiếp tục được kiểm tra, xác minh. Trong quá trình này, VKSND đã yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ đối với 132 vụ việc; lấy lời khai 79 trường hợp, đối chất 42 trường hợp, xem xét, thẩm định tại chỗ 4 vụ và kiểm tra, đánh giá hiện trường 9 vụ. Một điểm nổi bật là việc ưu tiên sử dụng các biện pháp tiền khởi kiện nhằm tạo điều kiện chấm dứt vi phạm, khắc phục hậu quả trước khi phải đưa tranh chấp ra Tòa án. Theo đó, VKSND hai cấp đã ban hành 153 quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, ngăn chặn, khắc phục hậu quả; trực tiếp kiểm tra, đôn đốc 34 vụ việc. Đồng thời, ban hành 241 kiến nghị phòng ngừa, khắc phục vi phạm, trong đó 221 kiến nghị được chấp nhận. Trong lĩnh vực bảo vệ lợi ích công, VKSND TP Hồ Chí Minh đã kiến nghị thu hồi trên 311 tỉ đồng và hơn 211.000m² đất công. Theo đánh giá của VKSND thành phố, những kết quả này cho thấy hiệu quả của Nghị quyết 205 không thể chỉ đo bằng số lượng vụ án được khởi kiện. Trong nhiều trường hợp, quyền, lợi ích đã được bảo vệ, vi phạm được chấm dứt và hậu quả được khắc phục ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện, qua đó hạn chế việc phải đưa vụ việc ra Tòa án. Với những trường hợp chưa được khắc phục hoặc quyền, lợi ích chưa được bảo vệ đầy đủ, VKSND đã ban hành 28 kiến nghị khởi kiện. Kết quả, 16 kiến nghị được đồng ý khởi kiện; 9 trường hợp đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện; 2 trường hợp chưa trả lời và 1 trường hợp đề nghị áp dụng biện pháp khác. Khi các biện pháp tiền khởi kiện không đạt kết quả và đã có đủ căn cứ pháp lý, chứng cứ, VKSND khu vực đã ban hành 6 Quyết định khởi kiện. Trong số này, vụ án dân sự công ích đầu tiên do VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh khởi kiện đã được Tòa án đưa ra xét xử và chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Viện kiểm sát; một vụ khác đã được ấn định thời gian mở phiên tòa. VKSND thành phố đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ tiến độ giải quyết 5 vụ án còn lại. Bên cạnh kết quả đạt được, VKSND TP Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ những khó khăn từ thực tiễn. Nguồn thông tin giữa các địa bàn chưa đồng đều; một số vụ việc liên quan nhà, đất công kéo dài, hồ sơ phân tán; những lĩnh vực như môi trường, tài chính, y tế, an toàn thực phẩm đòi hỏi chuyên môn sâu, giám định, định giá và phương tiện kỹ thuật… Từ đó, VKSND thành phố kiến nghị tiếp tục hướng dẫn một số vấn đề như: điều kiện xác định trường hợp không có người khởi kiện; bảo đảm quyền tự quyết của nhóm dễ bị tổn thương; quyền và trách nhiệm tố tụng của Viện kiểm sát trong trường hợp vừa là người khởi kiện, vừa thực hiện chức năng kiểm sát; chứng cứ điện tử, giám định, định giá, thiệt hại môi trường; đồng thời nghiên cứu đồng bộ tố tụng dân sự công ích với hành chính công ích, xây dựng lực lượng chuyên sâu và xem xét rút ngắn thời gian thí điểm để sớm mở rộng thực hiện trên toàn quốc. Tập trung giải quyết thực chất từng vụ việc, không chạy theo số lượng Phát biểu kết luận buổi khảo sát, đồng chí Nguyễn Đức Thái - Phó Viện trưởng VKSND tối cao, Trưởng đoàn khảo sát ghi nhận sự nỗ lực, cố gắng của Đảng ủy, lãnh đạo VKSND TP Hồ Chí Minh trong triển khai nhiệm vụ. VKSND TP Hồ Chí Minh là địa phương tiếp nhận nguồn thông tin nhiều nhất cả nước, chiếm hơn 50%, đóng góp lớn vào kết quả chung của toàn Ngành. Nhiều biện pháp trước khởi kiện đã được áp dụng, phần lớn vi phạm được khắc phục trước khi phải khởi kiện, trong đó có 5.707 việc chủ thể tự nguyện khắc phục vi phạm. Kết quả thu hồi ngân sách Nhà nước, quỹ bảo hiểm xã hội với tổng giá trị trên 311 tỉ đồng và kiến nghị thu hồi hơn 211.000m² đất công cho thấy cơ chế thí điểm đã bước đầu tạo ra tác động đối với những quyền, lợi ích cụ thể. Đối với các đề xuất, kiến nghị tại buổi khảo sát, đồng chí Nguyễn Đức Thái yêu cầu phân định rõ những việc thuộc trách nhiệm, thẩm quyền của VKSND TP Hồ Chí Minh và những vấn đề cần được hướng dẫn thống nhất ở cấp Trung ương. Theo đó, các nội dung liên quan tổ chức lực lượng; rà soát, lựa chọn, giải quyết vụ việc; xác minh, thu thập chứng cứ; theo dõi thực hiện yêu cầu, kiến nghị; phối hợp với sở, ngành; xử lý tình trạng chậm cung cấp tài liệu, né tránh trách nhiệm hoặc đùn đẩy, ỷ lại vào Viện kiểm sát thì thành phố phải chủ động giải quyết. Đối với những vấn đề vượt thẩm quyền địa phương hoặc cần áp dụng thống nhất như phạm vi khởi kiện; quyền tự quyết của chủ thể dễ bị tổn thương; chứng cứ điện tử, giám định, định giá, xác định thiệt hại; vụ việc đồng thời phát sinh trách nhiệm dân sự và hành chính; trình tự tố tụng và việc thực hiện đồng thời quyền của người khởi kiện với chức năng kiểm sát; tổ chức bộ máy, nhân lực, kinh phí và hoàn thiện pháp luật, đồng chí giao Vụ 9 tổng hợp, phân loại, phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu, tham mưu lãnh đạo VKSND tối cao và liên ngành xem xét, giải quyết. Về nhiệm vụ thời gian tới, Phó Viện trưởng Nguyễn Đức Thái yêu cầu Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh cần trực tiếp chỉ đạo thực hiện tốt 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, phải tập trung giải quyết có chất lượng các vụ việc đã thụ lý. Đối với 119 vụ việc đang kiểm tra, xác minh, cần xác định rõ hướng xử lý, những công việc còn thiếu và trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân; ưu tiên vụ việc có vi phạm rõ, quyền và lợi ích đang bị xâm phạm hoặc có nguy cơ tiếp tục gây thiệt hại, thất thoát tài sản công. Đối với 101 Quyết định yêu cầu và 20 Kiến nghị chưa nhận được văn bản trả lời, phải kiểm tra cả thời hạn và kết quả thực hiện trên thực tế. Trường hợp quá hạn phải làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, chủ động làm việc với cơ quan liên quan và có biện pháp xử lý phù hợp; không dừng ở việc gửi văn bản rồi chờ phản hồi. Thứ hai, cần chỉ đạo chặt chẽ việc tham gia tố tụng đối với 6 vụ án đã khởi kiện. Đây là những vụ án đầu tiên nên phải chuẩn bị kỹ chứng cứ, căn cứ của từng yêu cầu khởi kiện và phương án tranh tụng; nếu có quan điểm khác nhau phải trao đổi trên cơ sở pháp luật, vấn đề vượt thẩm quyền phải báo cáo kịp thời. Qua mỗi vụ án phải rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng chung. Thứ ba, chủ động phát hiện, lựa chọn vụ việc phù hợp với những vấn đề đang đặt ra trên địa bàn, trước hết là quản lý nhà, đất và tài sản công. Cần rà soát các trường hợp cho thuê, cho mượn, hợp tác kinh doanh, sử dụng sai mục đích, hết hạn nhưng chưa bàn giao; xác định đúng chủ thể quản lý, nghĩa vụ tài chính, biện pháp đã áp dụng và kết quả thực tế. Đồng chí lưu ý chỉ khởi kiện khi cơ quan có trách nhiệm không thực hiện hoặc thực hiện không hiệu quả và vụ việc đã đủ điều kiện theo Nghị quyết. Bên cạnh nhà, đất công, thuế, bảo hiểm xã hội, cần quan tâm hơn đến môi trường, an toàn thực phẩm, quyền lợi người tiêu dùng và những chủ thể khó có khả năng tự bảo vệ quyền lợi. Việc lựa chọn vụ việc phải căn cứ tính chất vi phạm, mức độ ảnh hưởng, nhu cầu bảo vệ và điều kiện thực hiện, không chạy theo số lượng hoặc đặt yêu cầu phải có đủ vụ việc ở từng lĩnh vực; trước mắt cần lựa chọn những vụ việc cụ thể, điển hình, có tác động rõ, có căn cứ để tập trung giải quyết và hình thành kinh nghiệm thực tiễn. Thứ tư, nâng cao hiệu quả phối hợp và làm rõ trách nhiệm giải quyết từng vụ việc. VKSND thành phố cần chủ động thống nhất đầu mối cung cấp hồ sơ, xác nhận số liệu, phối hợp chuyên môn với các sở, ngành. Với những vụ việc liên quan nhiều cơ quan hoặc chậm phối hợp kéo dài, lãnh đạo VKSND thành phố phải trực tiếp trao đổi với lãnh đạo đơn vị có trách nhiệm; khi cần thiết báo cáo, đề nghị UBND thành phố chỉ đạo tháo gỡ. Riêng các vụ về thuế, bảo hiểm xã hội, phải làm rõ nghĩa vụ còn tồn đọng, biện pháp cơ quan quản lý đã thực hiện và nguyên nhân chưa khắc phục, từ đó xác định đúng căn cứ và phạm vi thực hiện nhiệm vụ của Viện kiểm sát. Thứ năm, trong điều kiện cán bộ chủ yếu kiêm nhiệm, cần bố trí lực lượng nòng cốt, phân công phù hợp với khối lượng và tính chất vụ việc; tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ VKSND khu vực. Việc giải quyết từng vụ việc cụ thể phải gắn với bồi dưỡng kỹ năng xác minh, đánh giá chứng cứ, xây dựng yêu cầu khởi kiện và tranh tụng; đồng thời rà soát nhu cầu kinh phí, phương tiện và chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên môn để bảo đảm những điều kiện thiết yếu. Thứ sáu, phải tổng kết thực chất, báo cáo rõ các vấn đề cần tháo gỡ. Đối với 8 nhóm vấn đề đề nghị hướng dẫn, nội dung nào đã được làm rõ và thuộc thẩm quyền thì chủ động triển khai thực hiện. Khái quát hơn 8 tháng thực hiện, đồng chí Nguyễn Đức Thái đánh giá điều đáng ghi nhận không chỉ là một số vụ việc đã được phát hiện, xử lý, mà quan trọng hơn là cơ chế mới đã bước đầu đi vào thực tiễn; nhận thức về trách nhiệm bảo vệ quyền dân sự và lợi ích công được nâng lên; sự phối hợp giữa Viện kiểm sát với các cơ quan hữu quan được hình thành; những kinh nghiệm đầu tiên trong phát hiện, xác minh, kiến nghị và khởi kiện đã được tích lũy. Tuy nhiên, kết quả này mới chỉ là bước đầu. Nhiệm vụ phía trước còn nặng nề khi đây là lĩnh vực mới, kinh nghiệm thực tiễn chưa nhiều, cơ chế phối hợp còn những điểm chưa đồng bộ và điều kiện bảo đảm thực hiện còn khó khăn. Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Đức Thái yêu cầu VKSND TP Hồ Chí Minh trong thời gian tới cần tiếp tục nỗ lực, phát huy trách nhiệm và nguồn lực của toàn ngành Kiểm sát thành phố, bởi thực hiện Nghị quyết 205 không chỉ là một nhiệm vụ tố tụng mới, mà còn là trách nhiệm của ngành Kiểm sát trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân, tài sản của Nhà nước và lợi ích chung của xã hội.