Satürn Bir Kez Daha Şaşırttı: Güney Kutbunda Kusursuza Yakın Bir Şekil Belirdi

- Reklam - - Reklam - Satürn'ün kuzey kutbundaki ünlü altıgen yapının ardından bu kez güney kutbunda 10 kenarlı dev bir atmosfer dalgası keşfedildi. Amatör gökbilimciler ile Hubble Uzay Teleskobu'nun ortak gözlemleriyle ortaya çıkarılan oluşumun neden meydana geldiği henüz bilinmiyor. Yeni yapı, gezegenin güney kutbu çevresinde yaklaşık 58 ila 63 derece güney enlemleri arasında uzanıyor ve düzgün bir ongeni andırıyor. Bilim insanları, kuzeydeki altıgen ile güneydeki 10 kenarlı yapının benzer atmosfer koşullarından doğmuş olabileceğini düşünüyor. Ancak iki kutuptaki dalgaların neden farklı sayıda kenara sahip olduğu şimdilik açıklanamıyor. - Reklam - Satürn'ün Kuzeyindeki Altıgen 40 Yıldan Uzun Süredir Biliniyor Satürn'ün kuzey kutbundaki dev altıgen atmosfer oluşumu ilk kez Voyager uzay araçları tarafından görüntülendi. Aradan 40 yıldan fazla zaman geçmesine rağmen yapı varlığını sürdürüyor. Mevsimsel değişimlere bağlı olarak rengi değişse de genel biçimini büyük ölçüde koruduğu görülüyor. Bilim insanları yıllardır bu yapının nasıl oluştuğunu açıklamaya çalışıyor. Ancak uzun süre güney kutbunda benzer bir oluşuma rastlanmamıştı. Bu durum 2023 civarında değişmeye başladı. Satürn'ün güney yarımküresi uzun süren kış karanlığından çıkıp yeniden daha fazla güneş ışığı almaya başladığında amatör gökbilimciler kutup bölgesini incelemeye başladı ve çok kenarlı sıra dışı bir yapı fark etti. Hubble gözlemleri daha sonra bu oluşumun ayrıntılarını doğruladı. Yapının Bazı Köşeleri Keskin, Bazıları Yuvarlak Hubble görüntüleri, ongen biçimli dalganın Satürn atmosferindeki farklı yüksekliklere yayılan bulut katmanlarından oluştuğunu gösterdi. Ancak yapı kusursuz bir geometrik şekil değil. Bazı köşeler oldukça belirginken diğerlerinin daha yuvarlak olduğu görüldü. Araştırmacılar bu değişkenliğin, yapının katı veya kalıcı bir oluşum değil, atmosferdeki güçlü rüzgârların oluşturduğu dev bir dalga olduğunu düşündürdüğünü belirtiyor. Leicester Üniversitesi'nden Leigh Fletcher ve ekibi, Şili'deki Very Large Telescope'u kullanarak 2025 yılında yapının sıcaklık ve rüzgâr özelliklerini de inceledi. Gözlemler, atmosferde yükseklik arttıkça rüzgâr hızının azaldığını ortaya çıkardı. Rüzgâr Hızı Saatte 400 Kilometreye Ulaşıyor Yeni ongen yapıyı çevreleyen jet akımındaki rüzgârların saatte yaklaşık 400 kilometreye ulaşabildiği hesaplandı. Bu hız, Dünya üzerinde kaydedilen en güçlü kasırgalardaki rüzgârların bile üzerinde. Buna rağmen yapının tamamı Satürn'ün kendi dönüşüne göre oldukça yavaş hareket ediyor. Dev dalganın gezegen çevresindeki ilerleme hızının yalnızca saatte yaklaşık 9 kilometre olduğu belirtiliyor. Araştırmacılar, bu durumun kasırgalardaki hızlı rüzgârlarla fırtına sisteminin genel hareketi arasındaki farka benzediğini ifade ediyor. Güney Kutbundaki Uzun Kış Sırasında Bir Şeyler Değişmiş Olabilir Leigh Fletcher, Satürn'ün güney yarımküresinin on yılı aşkın süre boyunca kış karanlığında kaldığına dikkat çekiyor. - Reklam - Araştırmacıya göre bu süre içinde atmosferde meydana gelen değişiklikler, yeni ongen yapının ortaya çıkmasını sağlamış olabilir. Bilim insanları hem kuzeydeki altıgenin hem de güneydeki ongenin, güçlü jet akımlarında meydana gelen atmosferik kararsızlıklar sonucunda oluştuğunu düşünüyor. Ancak aynı temel süreç işliyorsa bir kutupta neden altı, diğerinde neden 10 kenarlı bir yapı ortaya çıktığı cevap bekleyen sorular arasında bulunuyor. Satürn Neden Bu Tür Geometrik Dalgalar Oluşturuyor? Universidad del País Vasco EHU'dan Agustín Sánchez-Lavega, keşfin gaz devlerinin atmosferleri hakkında yeni sorular ortaya çıkardığını belirtti. Bilim insanları özellikle Satürn'ün neden bu kadar belirgin çokgen atmosfer dalgaları oluşturabilen tek gezegen olduğunu anlamaya çalışıyor. Jüpiter'in kutuplarında da merkezdeki fırtınaların çevresinde beşgen ve sekizgen düzenler oluşturan siklonlar bulunuyor. Araştırmacılar, iki gaz devindeki bu yapıların aynı fiziksel süreçlerle bağlantılı olup olmadığını da incelemek istiyor. Satürn'ün yörüngesinde artık Cassini benzeri bir uzay aracı bulunmaması ise ayrıntılı gözlemleri zorlaştırıyor. Keşifte Amatör Gökbilimciler Önemli Rol Oynadı Yeni yapının ortaya çıkarılmasında amatör astronomların gözlemleri de önemli rol oynadı. Profesyonel teleskopların Satürn'ü sürekli izleyememesi nedeniyle amatör gözlemcilerin kendi teleskoplarıyla çekerek çevrimiçi paylaştıkları görüntüler, gezegen atmosferindeki değişimlerin takip edilmesini sağladı. Leigh Fletcher, güney kutbunda sıra dışı bir hareketlilik bulunduğuna dair ilk işaretlerin amatör astronomlardan geldiğini belirtti. Bilim insanları şimdi ongen yapının ne kadar süre varlığını koruyacağını izlemeyi planlıyor. Satürn'ün kuzey kutbu ise yeniden sonbahar ve kış dönemine girdiği için ünlü altıgen yapı giderek görüş alanından çıkıyor. Bu nedenle bir sonraki uygun gözlem döneminde kuzeydeki altıgenin hâlâ var olup olmadığı ve güneydeki yeni ongenin ne kadar kalıcı olduğu araştırılacak. Çalışma Science Advances dergisinde açık erişimli olarak yayımlandı. İlginizi Çekebilir: Evrenin Şimdiye Kadarki En Büyük Haritası Yayınlandı Keşfe dair düşüncelerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum'da paylaşabilir, bilim dünyasından yeni haberler için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz. Kaynak: IFL Science