Σουηδία: Αμφίρροπες εκλογές με φόντο την υγεία, το κράτος πρόνοιας και την ασφάλεια

Η Σουηδία προσέρχεται στις κάλπες την Κυριακή για μια αμφίρροπη γενική εκλογική αναμέτρηση, στην οποία η αριστερή αντιπολίτευση θα μπορούσε να εκδιώξει την κυβέρνηση, έπειτα από μια προεκλογική εκστρατεία που κυριαρχήθηκε από τις ανησυχίες για την υγειονομική περίθαλψη και το κράτος πρόνοιας, εν μέσω φόβων για την ασφάλεια της Ευρώπης. Οι δημοσκοπήσεις έχουν δείξει νίκη της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης, με επικεφαλής τους Σοσιαλδημοκράτες. Ωστόσο, ο κεντροδεξιός συνασπισμός του πρωθυπουργού Ούλφ Κρίστερσον και ο κοινοβουλευτικός του σύμμαχος, οι αντιμεταναστευτικοί «Σουηδοί Δημοκράτες», έχουν μειώσει τη διαφορά τις τελευταίες εβδομάδες της προεκλογικής εκστρατείας και, σύμφωνα με ειδικούς, η εκλογική αναμέτρηση θα μπορούσε να κριθεί στο νήμα. «Υπάρχει ακόμη κάποια αγωνία. Όμως όλες οι δημοσκοπήσεις εδώ και πολύ καιρό δείχνουν ένα πολύ μεγάλο προβάδισμα και συνήθως είναι δύσκολο να καλυφθεί τόσο μεγάλη διαφορά», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, Γιαν Τεορέλ. Τρεις δημοσκοπήσεις την περασμένη εβδομάδα έδιναν στα τέσσερα κόμματα της αριστεράς περίπου 50% και στα τέσσερα κόμματα της δεξιάς περίπου 47%. Το δεξιό μπλοκ έχει δεσμευτεί να συνεχίσει την καταστολή του εγκλήματος και της μετανάστευσης, έπειτα από χρόνια πυροβολισμών και βομβιστικών επιθέσεων που συνδέονται με δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος. Ωστόσο, το μπλοκ δεν έχει καταφέρει να συγκεντρώσει τη δυναμική που το έφερε στην εξουσία πριν από τέσσερα χρόνια. «Ήρθε στην εξουσία σε μεγάλο βαθμό με ένα πρόγραμμα για τη μείωση της εγκληματικότητας και των τιμών της ενέργειας. Και η εγκληματικότητα και οι τιμές της βενζίνης έχουν μειωθεί, επομένως αυτά τα ζητήματα δεν βρίσκονται πλέον στην κορυφή της ατζέντας των ψηφοφόρων», δήλωσε ο Τεορέλ. Μια ακροδεξιά κυβέρνηση; Η αριστερά έχει δεσμευτεί να αυξήσει τους φόρους στις τράπεζες και στα υψηλά εισοδήματα, προκειμένου να επενδύσει στην υγειονομική περίθαλψη και τα σχολεία και να βοηθήσει τα νοικοκυριά που δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο κόστος, εν μέσω διευρυνόμενης οικονομικής ανισότητας. Η αρχηγός της αντιπολίτευσης και ηγέτιδα των Σοσιαλδημοκρατών, του μεγαλύτερου κόμματος της Σουηδίας, Μαγνταλένα Άντερσον, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι οι εκλογές αφορούν «το τι είδους χώρα θα πρέπει να είναι η Σουηδία». Οι ψηφοφόροι βρίσκονται αντιμέτωποι με την επιλογή μεταξύ «μιας Σουηδίας που μοιάζει περισσότερο με τη Σουηδία, όπου οι άνθρωποι έχουν δουλειά και όπου μπορούμε να βελτιώσουμε το κράτος πρόνοιάς μας» ή «μιας εντελώς διαφορετικής χώρας με μια κυβέρνηση στην οποία θα κυριαρχούν οι Σουηδοί Δημοκράτες, ένα ακροδεξιό κόμμα που ιδρύθηκε από νεοναζί». Η ακροδεξιά, το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα με περίπου 20% των ψήφων, ελπίζει να εισέλθει στην κυβέρνηση για πρώτη φορά. Το λαϊκιστικό κόμμα έχει υποσχεθεί στους Σουηδούς τις χαμηλότερες τιμές φυσικού αερίου και τα χαμηλότερα επίπεδα μετανάστευσης στην Ευρώπη, καθώς και μεταρρύθμιση στη φροντίδα των δοντιών. Ο Κρίστερσον έγινε πρωθυπουργός το 2022, αφού ο κυβερνητικός συνασπισμός μειοψηφίας του κατέληξε σε μια πρωτοφανή συμφωνία με τους «Σουηδούς Δημοκράτες», δίνοντάς τους σημαντική επιρροή στην κυβερνητική πολιτική, ιδίως στα ζητήματα της εγκληματικότητας και της μετανάστευσης, με αντάλλαγμα την υποστήριξή τους. Ο Κρίστερσον έχει υποσχεθεί στην ακροδεξιά υπουργικές θέσεις, μεταξύ άλλων και το χαρτοφυλάκιο της μετανάστευσης, εφόσον επανεκλεγεί. Ο ηγέτης των «Σουηδών Δημοκρατών», Τζίμι Όκεσον, επιμένει ότι το κόμμα του θα πρέπει να αναλάβει αρκετά σημαντικά χαρτοφυλάκια, όμως ο ίδιος δεν διεκδικεί τη θέση του Κρίστερσον. «Θα υπάρξουν και άλλες εκλογές στο μέλλον, οπότε θα ήθελα να στοχεύσω στη θέση του πρωθυπουργού το 2030 ή αργότερα», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο τον Αύγουστο. Ασφάλεια Λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, η οργάνωση Expo, που παρακολουθεί τον εξτρεμισμό, αποκάλυψε ότι ένας δημόσιος υπάλληλος των «Σουηδών Δημοκρατών» στο κοινοβούλιο είχε μοιραστεί φιλορωσική προπαγάνδα επί χρόνια. Ο Κρίστερσον, ο οποίος έχει βρεθεί αντιμέτωπος με σκάνδαλα κατά τη διάρκεια της θητείας του, αντέδρασε έντονα. «Βρισκόμαστε στη μέση ενός ευρωπαϊκού πολέμου», δήλωσε στην εφημερίδα Aftonbladet. «Δεν μπορείς να έχεις ανθρώπους που διαδίδουν φιλορωσικά αφηγήματα να εργάζονται στο κοινοβούλιο». Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Σουηδία τερμάτισε δεκαετίες στρατιωτικής μη ευθυγράμμισης, εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ και επανεξοπλίζεται μαζικά, ενισχύοντας παράλληλα την πολιτική προστασία και την ετοιμότητα του πληθυσμού. Έχει κατηγορήσει τη Μόσχα για κυβερνοεπιθέσεις, παραπληροφόρηση και επιχειρήσεις κατασκοπείας, καθώς και για περιστατικά με drones και αεροσκάφη πάνω από τη Βαλτική. Υπάρχει ευρεία συναίνεση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στα ζητήματα του ΝΑΤΟ και της άμυνας και δεν αναμένονται σημαντικές αλλαγές πολιτικής εάν η Σουηδία στραφεί σε μια αριστερή κυβέρνηση, εκτίμησε ο Τεορέλ. «Ωστόσο, θα υπήρχαν υψηλότεροι φόροι και περισσότερες επενδύσεις στο κράτος πρόνοιας», δήλωσε ο Τεορέλ. Ο κορυφαίος βιομήχανος Γιάκομπ Βάλενμπεργκ δήλωσε στους Financial Times ότι είναι «βαθιά ανήσυχος» για το τι θα σήμαινε αυτό για τον ακμάζοντα τεχνολογικό τομέα. Με το δεξιό μπλοκ να υπολείπεται στις δημοσκοπήσεις και τα τέσσερα αριστερά κόμματα να είναι ιδεολογικά κατακερματισμένα, ενδέχεται να χρειαστούν δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ποιοι είναι όμως οι βασικοί υποψήφιοι που διεκδικούν την κορυφαία θέση την Κυριακή; Ούλφ Κρίστερσον Ο 62χρονος πρώην γυμναστής έγινε πρωθυπουργός το 2022, αφού ο δεξιός συνασπισμός του κατέληξε σε συμφωνία που έδινε στους αντιμεταναστευτικούς «Σουηδούς Δημοκράτες» επιρροή στην κυβερνητική πολιτική, με αντάλλαγμα την υποστήριξή τους. Ενώ η συμφωνία με την ακροδεξιά εξασφάλισε την εξουσία για το Μετριοπαθές Κόμμα του Κρίστερσον, έχει επίσης πλήξει το κόμμα στις δημοσκοπήσεις, με το κόμμα να χάνει την υποστήριξη των ψηφοφόρων μόλις λίγους μήνες αργότερα. Ο Κρίστερσον είχε προηγουμένως δεσμευτεί ότι δεν θα διαπραγματευτεί ποτέ με τους «Σουηδούς Δημοκράτες». Θαυμαστής του Τεντέν και πτυχιούχος οικονομικών, ο Κρίστερσον έχει ως πρωθυπουργός επιβλέψει την αύξηση των αμυντικών δαπανών, την εφαρμογή αυστηρής μεταναστευτικής πολιτικής και την καταστολή του οργανωμένου εγκλήματος. Έχει επίσης εμπλακεί σε αρκετά σκάνδαλα, μεταξύ άλλων λόγω ελέγχου ενός ιδρύματος που διευθύνει η σύζυγός του, η λουθηρανή ιερέας Μπιργκίτα Εντ, καθώς και λόγω της πρόσληψης ενός παιδικού του φίλου ως συμβούλου εθνικής ασφάλειας. Τζίμι Όκεσον Ως ηγέτης των «Σουηδών Δημοκρατών» για περισσότερα από 20 χρόνια, ο Όκεσον έχει μεταμορφώσει το ακροδεξιό κόμμα, με τις νεοναζιστικές ρίζες, από πολιτικό παρία σε ισχυρό διεκδικητή, η υποστήριξη του οποίου είναι καθοριστική για να εξασφαλίσει η δεξιά την εξουσία. Από το 2022, όταν η κυβέρνηση μειοψηφίας της δεξιάς κυβερνά με την υποστήριξη της ακροδεξιάς, ο Όκεσον έχει καταφέρει να επιβάλει τις σκληρές πολιτικές του για τη μετανάστευση και την εγκληματικότητα. Με τη μετανάστευση να έχει μειωθεί δραστικά, η ακροδεξιά επικεντρώνεται πλέον στη «μετανάστευση προς τα πίσω» («re-migration»), δηλαδή στην παροχή κινήτρων στους μετανάστες για να εγκαταλείψουν τη Σουηδία. Στα τέλη Ιουνίου του 2025, το κόμμα δημοσίευσε μια εκτενή έκθεση για την προέλευσή του, στην οποία περιγράφονται λεπτομερώς οι παλαιότεροι δεσμοί του με φασιστικές και ναζιστικές οργανώσεις, καθώς και οι ξενοφοβικές και αντισημιτικές απόψεις μελών του. Ο Όκεσον ζήτησε συγγνώμη εκ μέρους του κόμματος, αν και εξακολουθεί να προωθεί την εθνικιστική ιδεολογία. Μαγνταλένα Άντερσον Η Σοσιαλδημοκράτισσα Μαγνταλένα Άντερσον, η οποία το 2021-2022 έγινε η πρώτη γυναίκα που υπηρέτησε ως πρωθυπουργός της Σουηδίας, είναι μια αποφασιστική τεχνοκράτισσα με σπουδές στα οικονομικά, γνωστή για την ανυπομονησία, την ευθύτητα και τη λιτότητά της. Η 59χρονη ελπίζει να εκδιώξει τον Κρίστερσον από την πρωθυπουργία, με δεσμεύσεις για την ενίσχυση του κράτους πρόνοιας της χώρας. Ηγείται των Σοσιαλδημοκρατών από τον Νοέμβριο του 2021, όταν ανέλαβε την ηγεσία του κόμματος από τον Στέφαν Λέβεν. Η Άντερσον διετέλεσε υπουργός Οικονομικών επί επτά χρόνια πριν γίνει πρωθυπουργός. Μέσα σε 10 μήνες, οδήγησε τη Σουηδία σε μια περίοδο ταραχώδους εσωτερικής πολιτικής, στην πανδημία COVID και πρωτοστάτησε στην ιστορική αίτηση της χώρας για ένταξη στο ΝΑΤΟ, προτού χάσει τις εκλογές του 2022 από τον Κρίστερσον.