ไหล่ติด ยกแขนไม่สุด! คนเป็นเบาหวานเสี่ยงมากกว่าคนทั่วไปจริงไหม?

เรื่องนี้ตอบว่า จริงครับ คนที่เป็นเบาหวานมีโอกาสเกิดไหล่ติด หรือ Frozen shoulder มากกว่าคนทั่วไป และที่ผมห่วงคือ หลายคนเริ่มจากอาการธรรมดามาก เอื้อมหยิบของบนชั้นแล้วตึง ใส่เสื้อแล้วติด เอื้อมมือไปด้านหลังไม่ถึง หวีผมหรือเกาหลังเริ่มลำบาก ตอนแรกก็คิดว่า 'คงเมื่อย เดี๋ยวหาย' แต่ผ่านไปเรื่อย ๆ กลับยกแขนได้น้อยลง จนบางคนถึงขั้นนอนตะแคงข้างนั้นไม่ได้ครับ คนเป็นเบาหวานยิ่งควรระวัง เพราะน้ำตาลที่สูงเรื้อรังมีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อรอบข้อ ทำให้ข้อไหล่แข็งและติดได้ง่ายขึ้นกว่าคนทั่วไป วันนี้ผมเลยอยากพาเช็กว่า อาการแบบไหนเข้าข่าย ทำไมเบาหวานถึงเกี่ยว และถ้าเริ่มเป็นแล้วควรทำอะไรต่อครับ 1. ไหล่ติดไม่ใช่แค่ 'ปวดไหล่' แต่คือข้อเริ่มแข็งจนช่วงการเคลื่อนไหวลดลง หลายคนปวดไหล่แล้วเรียกไหล่ติดหมดครับ แต่ Frozen shoulder หรือ adhesive capsulitis จะมีจุดเด่นคือ 'ข้อไหล่แข็ง' ไม่ใช่แค่ยกแล้วเจ็บ แต่ยกไม่สุดจริง หมุนแขนไม่ออก เอื้อมไปด้านหลังลำบาก บางคนแม้ให้คนอื่นช่วยยก แขนก็ยังไปได้ไม่สุด อาการมักค่อย ๆ เป็นครับ ช่วงแรกปวดมาก โดยเฉพาะกลางคืน ต่อมาความปวดอาจเริ่มลด แต่ข้อกลับติดมากขึ้น บางคนผ่านไปหลายเดือนถึงค่อย ๆ คลายและขยับดีขึ้นครับ เพราะฉะนั้นถ้าปวดไหล่แล้ว 'ช่วงการเคลื่อนไหวหายไปเรื่อย ๆ' อย่าคิดว่าเป็นแค่กล้ามเนื้อตึงครับ 2. คนเป็นเบาหวานเสี่ยงมากขึ้น เพราะน้ำตาลสูงมีผลต่อเนื้อเยื่อรอบข้อ ตรงนี้มีเหตุผลทางร่างกายครับ น้ำตาลที่สูงเรื้อรังสามารถทำให้โปรตีนในเนื้อเยื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงและจับตัวแข็งขึ้นได้ เราเรียกกระบวนการนี้แบบกว้าง ๆ ว่า glycation พอเกิดสะสมในคอลลาเจนและเนื้อเยื่อรอบข้อ ข้อต่ออาจมีความยืดหยุ่นลดลงและเกิดการอักเสบได้ง่ายขึ้น เปรียบเหมือนหนังยางที่เคยนิ่มครับ ถ้าเก็บไว้นานจนเนื้อแข็งขึ้น เวลาดึงก็ยืดได้ไม่เหมือนเดิม ข้อไหล่ก็คล้ายกัน ยิ่งถ้าเบาหวานเป็นมานาน คุมน้ำตาลไม่ดี หรือมีภาวะแทรกซ้อนอื่นร่วม ความเสี่ยงเรื่องข้อไหล่ติดก็มักสูงขึ้นครับ 3. อาการที่ชวนสงสัยคือ 'เอื้อมหลังไม่ได้' และ 'กลางคืนปวดมาก' ถ้าถามว่าอาการไหนเจอบ่อย ผมจะนึกถึง 2 อย่างครับ อย่างแรกคือ เอื้อมมือไปด้านหลังไม่ได้ เช่น ติดกระดุมเสื้อชั้นในลำบาก เอื้อมหยิบกระเป๋าสตางค์หลังไม่ได้ เกาหลังไม่ถึง สอดแขนเข้าเสื้อยาก อย่างที่สองคือ ปวดตอนกลางคืน บางคนกลางวันยังพอทน แต่พอนอนตะแคงข้างที่เป็น จะปวดจนต้องตื่นครับ ถ้าอาการเป็นแบบนี้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ และยกแขนได้น้อยลงเรื่อย ๆ ผมอยากให้ไปประเมินมากกว่ารอครับ เพราะยิ่งข้อเริ่มติดมาก การฟื้นช่วงการเคลื่อนไหวก็ยิ่งใช้เวลานานครับ 4. คนเป็นเบาหวานต้องแยกให้ดีว่าเป็นไหล่ติด หรือเป็นเอ็นไหล่อักเสบ/ฉีก ไหล่ติดไม่ใช่สาเหตุเดียวของอาการยกแขนไม่ได้ครับ บางคนเป็น rotator cuff tendinopathy หรือเอ็นรอบหัวไหล่อักเสบ บางคนมีเอ็นฉีก บางคนมีหินปูนเกาะเอ็น บางคนเป็นข้อไหล่อักเสบจากสาเหตุอื่น ความต่างสำคัญอยู่ที่ว่า ไหล่ติดมักมี 'ช่วงการเคลื่อนไหวลดลงทั้งตอนขยับเองและตอนมีคนช่วยขยับ' แต่ถ้าเป็นเอ็นบางชนิด คนอาจเจ็บเวลายกเอง แต่คนอื่นช่วยขยับได้ไกลกว่า ตรงนี้ตรวจร่างกายช่วยแยกได้เยอะครับ บางคนอาจต้องเอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์ ถ้าแพทย์สงสัยสาเหตุอื่นร่วมด้วย 5. ถ้าเริ่มเป็นแล้ว สิ่งสำคัญคืออย่าปล่อยให้ไหล่อยู่นิ่งทั้งวัน ตอนปวด คนเราจะมีสัญชาตญาณอยากพักแขนครับ ยิ่งปวด ยิ่งไม่ขยับ ยิ่งกลัวเจ็บ ปัญหาคือข้อไหล่ที่ไม่ค่อยได้ขยับจะยิ่งแข็งขึ้นครับ ตรงนี้ต้องใช้คำว่า 'ขยับพอดี' มากกว่า 'ฝืน' เช่น ฝึกยกแขนในช่วงที่พอทนได้ ใช้ไม้หรือผ้าช่วยพยุงการเคลื่อนไหว หรือทำกายภาพตามคำแนะนำ บางคนเหมาะกับการประคบอุ่นก่อนยืด บางคนช่วงปวดมากอาจต้องใช้ยาแก้ปวดหรือยาลดอักเสบตามความเหมาะสม ถ้าปวดมากจนทำกายภาพไม่ได้ แพทย์บางรายอาจพิจารณาฉีดยาสเตียรอยด์เข้าข้อในบางช่วงครับ แต่คนเป็นเบาหวานต้องรู้ว่า สเตียรอยด์สามารถทำให้น้ำตาลสูงขึ้นชั่วคราวได้ จึงต้องวางแผนและติดตามน้ำตาลให้เหมาะครับ 6. คุมน้ำตาลให้ดี ช่วยลด 'ตัวเร่ง' ของปัญหาในระยะยาว ถ้าเป็นเบาหวานและมีไหล่ติด ผมไม่อยากให้โฟกัสแค่หัวไหล่ครับ ควรดูน้ำตาลไปพร้อมกัน เช็ก HbA1c ว่าช่วงนี้อยู่ตรงไหน ดูว่ามีน้ำตาลสูงตอนเช้าหรือหลังอาหารบ่อยไหม กินยาและใช้ยาตามแผนหรือไม่ มีพุง ไขมันพอกตับ หรือดื้ออินซูลินร่วมไหม เพราะไหล่ติดเป็นหนึ่งในภาวะของเนื้อเยื่อที่พบร่วมกับเบาหวานได้ครับ การคุมน้ำตาลอาจไม่ได้ทำให้ข้อคลายในไม่กี่วัน แต่ช่วยลดสภาพแวดล้อมที่ทำให้เนื้อเยื่อแข็งและอักเสบต่อเนื่องครับ 7. ไหล่ติดใช้เวลาฟื้นนาน แต่ส่วนใหญ่ค่อย ๆ ดีขึ้นได้ถ้าดูแลถูกทาง เรื่องนี้อยากให้ใจเย็นครับ ไหล่ติดมักไม่ได้ดีขึ้นใน 1–2 สัปดาห์ บางคนใช้เวลาหลายเดือน บางคนเป็นเป็นปี แต่คนจำนวนมากค่อย ๆ ดีขึ้นได้ครับ โดยเฉพาะถ้าเริ่มดูแลเร็ว ขยับข้อสม่ำเสมอ ฝึกกายภาพ และจัดการปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ผมอยากให้ดูความคืบหน้าแบบนี้ ยกแขนสูงขึ้นไหม เอื้อมหลังดีขึ้นไหม นอนตะแคงได้ดีขึ้นไหม ใส่เสื้อง่ายขึ้นไหม ปวดกลางคืนน้อยลงหรือยัง บางครั้งองศาเพิ่มขึ้นทีละนิด แต่ชีวิตประจำวันดีขึ้นเยอะครับ ถ้าเป็นเบาหวานแล้วเริ่มยกแขนไม่สุด ผมอยากให้เริ่มแบบนี้ครับ • สังเกตว่าขยับเองกับให้คนอื่นช่วยขยับได้ต่างกันไหม • ถ้ามีอาการต่อเนื่องหลายสัปดาห์หรือช่วงการเคลื่อนไหวลดลง ให้ไปประเมิน • อย่าหยุดใช้แขนทั้งหมด แต่ขยับในช่วงที่พอทนได้ • ทำกายภาพสม่ำเสมอมากกว่าฝืนหนักวันเดียว • เช็ก HbA1c และดูแนวโน้มน้ำตาลร่วมด้วย • ถ้าแพทย์พิจารณาฉีดสเตียรอยด์ ต้องวางแผนเรื่องน้ำตาลหลังฉีดด้วยครับ สุดท้าย ถ้าเป็นเบาหวานแล้วไหล่เริ่มติด ผมไม่อยากให้คิดว่า 'อายุมากแล้วก็เป็นแบบนี้แหละ' เพราะมันมีเหตุผลครับ และมีหลายอย่างที่เราช่วยได้ ขยับให้ถูก ทำกายภาพให้ต่อเนื่อง คุมปวดให้พอทำท่าได้ คุมน้ำตาลให้ดี แล้วติดตามช่วงการเคลื่อนไหวไปเรื่อย ๆ บางคนเริ่มจากยกแขนได้ไม่ถึงระดับไหล่ ผ่านไปหลายเดือนค่อย ๆ ยกได้สูงขึ้น หวีผมได้ ใส่เสื้อได้ง่ายขึ้น กลับไปนอนตะแคงข้างเดิมได้อีกครั้ง ไหล่ติดอาจใช้เวลา แต่ไม่ได้แปลว่าต้องยอมแพ้กับมันครับ ที่มา หมอเจด