Τα data centers πάνε… Παταγονία

«Όλοι αναζητούν ενέργεια, γι' αυτό οι διεθνείς κατασκευαστές στρέφουν το βλέμμα τους στην Αργεντινή» - «Αλλά το να λες ότι έχεις ενέργεια δεν είναι αρκετό» Η έλευση του Ίντερνετ έχει παραλληλιστεί επανειλημμένα ως ισοδύναμη της επαναστατικής επίδρασης που είχε η επινόηση και διάδοση της τυπογραφίας τον 15ο αιώνα. Οι επαναχρησιμοποιούμενες μεταλλικές γραμματοσειρές που κατασκεύασε ο Γουτεμβέργιος το 1454 έκαναν το βιβλίο και τη γνώση προσιτή στις μάζες σε μια εποχή που και τα δύο ήταν προνόμιο του κλήρου και των πλούσιων. Το δραματικό επακόλουθο της επινόησης του Γερμανού μεταλλουργού ήταν η διάδοση της γνώσης και η μετέπειτα ανάδυση των έντυπων μέσων ενημέρωσης, των εφημερίδων, που σήμαναν την αυγή μιας νέας εποχής μαζικής επικοινωνίας, πληροφόρησης και οιονεί αλληλόδρασης στις ανθρώπινες κοινωνίες. Η επιδραστικότητα του Διαδικτύου δεν υπολείπεται εκείνη της τυπογραφίας. Αλλά πρόκειται για μια μάλλον συντηρητική εκτίμηση. Το Ίντερνετ μπορεί να είναι κάτι ακόμη μεγαλύτερο. Έχει ήδη εξελιχθεί σε θεμέλιο και βάση της επόμενης μεγάλης επανάστασης στις ανθρώπινες νόρμες και ικανότητες που αντλεί την 'ενέργεια' της από το πεδίο της συλλογικής ή μηχανικής ευφυίας. Η ακατάπαυστη παραγωγή, συλλογή και ταχύτατη επεξεργασία δεδομένων, εν ολίγοις ο πυρήνας του Διαδικτύου, αποτελεί σήμερα τη βάση της εκθετικά αναπτυσσόμενης Τεχνητής Νοημοσύνης οι χρήσεις και οι εφαρμογές της οποίας αρχίζουν να προβληματίζουν, αν όχι να τρομάζουν, ενώ απαιτούν όλο και μεγαλύτερες υλικοτεχνικές υποδομές που καταναλώνουν σημαντικούς και πολύτιμους πόρους. Δικλείδες ασφαλείας Μόλις χθες ο επίτροπος του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα Βόλκερ Τούρκ ζήτησε επειγόντως να δημιουργηθούν παγκόσμιες δικλείδες ασφαλείας με ανεξάρτητους ελέγχους και συμφωνημένα πρότυπα στη χρήση προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης. Προειδοποίησε πως οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν «άγνωστες και πρωτοφανείς» απειλές για τα δικαιώματά τους από τη χρήση ΤΝ και πως η καθυστέρηση στην επιβολή ρυθμιστικού πλαισίου 'ωφελεί μόνο τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, τους ιδιοκτήτες τους και τους υποστηρικτές τους'. Τα σχόλιά του ήταν μια αναφορά στις αποκαλύψεις του Ιουλίου για συστήματα της OpenAI που 'διέφυγαν' από το ελεγχόμενο περιβάλλον λειτουργίας τους και απέκτησαν πρόσβαση σε διακομιστές της Hugging Face, μιας πλατφόρμας που χρησιμοποιείται ευρέως από τους προγραμματιστές για την ανταλλαγή λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης. Όπως αποκάλυψε η ίδια η OpenAI τα συστήματα εκτέλεσαν προγραμματισμό κώδικα σε δεκάδες διακομιστές της Hugging Face και απέκτησαν πλήρη πρόσβαση σε έναν από αυτούς. Το περιστατικό αναζωπύρωσε τις φωνές υπέρ της αυστηρότερης εποπτείας των εξελιγμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η Anthropic, η Meta και άλλες εταιρείες τεχνολογίας ΤΝ έχουν αναφέρει παρόμοια περιστατικά στη διάρκεια δοκιμών. Αναζητώντας το κατάλληλο κλίμα Την ίδια ώρα μια άλλη συζήτηση για τις υποδομές των συστημάτων ΤΝ και τους πόρους που καταναλώνουν αρχίζει να γίνεται έντονη και να κυριαρχεί στη δημόσια σφαίρα. Τα data centers που απαιτεί η επεξεργαστική διαδικασία τεράστιων όγκων ψηφιακών δεδομένων εξαπλώνονται παντού στον κόσμο με τους επενδυτές και τις εταιρείες τεχνολογίας να αναζητούν περιοχές ικανές να προσφέρουν κλιματικά πλεονεκτήματα, πρόσβαση σε φυσικούς και ενεργειακούς πόρους και φυσικά μικρό κόστος ανάπτυξης. Μια από αυτές φαίνεται τώρα πως είναι και η Παταγονία, στην Αργεντινή, ένα απρόσιτο, μοναχικό και μαγευτικό ταυτόχρονα σύνορο της φύσης η σαγήνη του οποίου πηγάζει εν μέρει από την απουσία οποιασδήποτε ανθρώπινης δραστηριότητα. Όπως αποκαλύπτει το Reuters, η απόκοσμη Παταγονία προσελκύει ήδη το αυξανόμενο ενδιαφέρον επενδυτών που αναζητούν τοποθεσίες για τη κατασκευή μεγάλων κέντρων δεδομένων. Σημαντικά πλεονεκτήματα της περιοχής είναι οι χαμηλές θερμοκρασίες, άρα και η μειωμένη ανάγκη ψύξης των συστημάτων, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ύπαρξη σχιστολιθικού αερίου και βέβαια οι αχανείς εκτάσεις γης. Καθώς οι τεχνολογικοί γίγαντες, γνωστοί ως hyperscalers, έχουν επιδοθεί σε μια κούρσα παγκόσμιας κλίμακας για τη κατασκευή πάρκων διακομιστών αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα την εντεινόμενη δημόσια αντίδραση, τα σχετικά έργα που βρίσκονται σε αρχικό στάδιο στη Αργεντινή δεν φαίνεται να έχουν τραβήξει ακόμη την προσοχή του κοινού. Καθώς η χώρα δεν έχει επηρεαστεί μέχρι στιγμής από τη ραγδαία ανάπτυξη αυτής της βιομηχανίας, το αργεντινό κοινό δεν έχει ακόμη αντιδράσει έντονα όπως στις ΗΠΑ όπου το κίνημα ενάντια στα data centers έχει επεκταθεί. Οι επικριτές τους επισημαίνουν ότι η λειτουργία των ενεργοβόρων μονάδων επιβαρύνει τα τοπικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, βλάπτει το περιβάλλον και αυξάνει τους λογαριασμούς υπηρεσιών κοινής ωφέλειας ως απόρροια της αύξησης της ζήτησης για πόρους όπως το νερό. Από την άλλη, οι υποστηρικτές τους λένε ότι οι εγκαταστάσεις αυτές είναι απαραίτητες για την περαιτέρω ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, ότι δημιουργούν σημαντικά έσοδα από φόρους που πηγαίνουν στις τοπικές αρχές και ότι μπορούν να γίνουν πιο βιώσιμες περιβαλλοντικά και ενεργειακά. Αυξανόμενο ενδιαφέρον Στην επαρχία Νεουκέν η οποία εκτείνεται στην Παταγονία, η μεγάλη εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Pampa Energia προωθεί το σχέδιο κατασκευής ενός κέντρου δεδομένων δίπλα στο θερμοηλεκτρικό σταθμό Loma de la Lata. Προβλέπεται ότι θα καταναλώνει έως και 500 μεγαβάτ ενέργειας παραγόμενης από την καύση αερίου από το κοντινό κοίτασμα Βάκα Μουέρτα, έναν από τους μεγαλύτερους σχηματισμούς σχιστολιθικού αερίου στον κόσμο. Ωστόσο, άγνωστες παραμένουν οι προθέσεις των αυτόχθονων της φυλής Mapuche που ζουν στη περιοχή και έχουν μεγάλο ιστορικό αντιπαλότητας με τις εταιρείες ενέργειας. Αυτό είναι ήδη ένα στοιχείο που προβληματίζει σοβαρά τους ιθύνοντες. Η εταιρεία άρχισε να μελετά την προοπτική υλοποίησης του έργου αφού υπήρξε εκδήλωση ενδιαφέροντος στις αρχές του χρόνου από επενδυτικό σχήμα. «Αρχίσαμε να διαπιστώνουμε ότι υπήρχε ενδιαφέρον που ήταν λίγο πιο σταθερό», δήλωσε χαρακτηριστικά ο εμπορικός διευθυντής της Pampa Energia Ρουμπέν Τουριένζο. Η ελκυστικότητα της Αργεντινής ως τόπου εγκατάστασης data centers μόνο άσχετη δεν είναι με την επιθετική πολιτική προσέλκυσης επενδύσεων του προέδρου Χαβιέ Μιλέι, ενός "κράματος" δεξιού λαϊκισμού και νεοφιλελευθερισμού, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα τον Δεκέμβριο του 2023. Πετρελαϊκές και εξορυκτικές εταιρείες έχουν στραφεί τελευταία στην Αργεντινή αξιοποιώντας το καθεστώτος κινήτρων RIGI το οποίο τους παρέχει φορολογικές ελαφρύνσεις και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο ενώ η παράλληλη ενίσχυση των δεσμών του Μπουένος Άιρες με τον Τραμπ και την Ουάσιγκτον λειτουργεί ως πρόσθετο κίνητρο. «Πριν από δύο χρόνια κανείς δεν μιλούσε για την Αργεντινή», σημειώνει ο Στίβ Σάσσε, αντιπρόεδρος για τη Λατινική Αμερική της datacenterHawk, μια εταιρείας επιχειρηματικών συμβούλων με έδρα το Τέξας. Όμως τον περασμένο Οκτώβριο, η OpenAI ανακοίνωσε ότι θα συνεργαστεί με την τοπική εταιρεία Sur Energy για την κατασκευή ενός κέντρου δεδομένων το οποίο θα τροφοδοτείται με ισχύ 500 MW από ανανεώσιμες πηγές, κόστους 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τον Ιούλιο, ο οργανισμός τηλεπικοινωνιών της Αργεντινής ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να κατασκευάσει έναν δεύτερο σταθμό οπτικών ινών στη Παταγονία για να κάνει την περιοχή 'πιο φιλική' στα κέντρα δεδομένων. Υπόψιν ότι η χώρα διαθέτει μόνο μικρά κέντρα δεδομένων όλα συγκεντρωμένα στο Μπουένος Άιρες. Υστερεί σε σχέση με τους γείτονές της καθώς η Amazon προχωρά στην κατασκευή ενός mega-center στη Χιλή ενώ η Google κατασκευάζει ένα άλλο στην Ουρουγουάη. Τον Μάιο, η Παραγουάη κοινοποίησε επίσης τα σχέδια της για την κατασκευή ενός κέντρου δεδομένων με την υποστήριξη της Ταϊβάν. Πολιτικοί υπολογισμοί «Όλοι αναζητούν ενέργεια, γι' αυτό οι διεθνείς κατασκευαστές στρέφουν το βλέμμα τους στην Αργεντινή», λέει χαρακτηριστικά η Χασάντα Λουτζ συνιδρύτρια της Cloud2Ground, μιας αμερικανικής συμβουλευτικής εταιρείας για κέντρα δεδομένων, προσθέτοντας ωστόσο με νόημα: «Αλλά το να λες ότι έχεις ενέργεια δεν είναι αρκετό». Η φράση υποδηλώνει πως οι επενδυτές και οι εταιρείες περιμένουν τις προεδρικές εκλογές του 2027 για να δουν όχι μόνο αν θα επανεκλεγεί ο Μιλέι αλλά και κατά πόσο θα μπορέσει να προωθήσει το Super RIGI, ένα άλλο νομοθετικό πλαίσιο με ακόμη μεγαλύτερες φορολογικές ελαφρύνσεις για τις ξένες εταιρείες. «Αν αυτή η αβεβαιότητα διευκρινιστεί, οι επενδυτές θα αναλάβουν το ρίσκο», συμπληρώνει η Λουτζ. Η Pampa Energia έχει κάνει ήδη προσφορές στους ενδιαφερόμενους και σκοπεύει να υπογράψει τα αρχικά συμβόλαια μέχρι το τέλος του χρόνου. Οι επενδυτές θέλουν πρώτα ένα μικρότερο πιλοτικό έργο ισχύος 20-40 MW πριν αποφασίσουν αν θα επεκταθούν καθώς υπολογίζεται πως η υποδομή ηλεκτροδότησης για τα 500 MW θα κοστίσει σχεδόν 900 εκατομμύρια δολάρια. Η επαρχία Νεουκέν δείχνει να είναι η ιδανική τοποθεσία για την ανάπτυξη data centers. Έχει ψυχρό κλίμα που μειώνει το κόστος ψύξης και πρόσβαση τόσο σε υδροηλεκτρική ενέργεια όσο και στο φυσικό αέριο του κοιτάσματος Βάκα Μουέρτα. Το συμβούλιο οικονομικής ανάπτυξης της επαρχίας έχει ήδη απαντήσει σε αιτήματα άλλων ενδιαφερόμενων, συμπεριλαμβανομένης της FlexDomes, μιας εταιρείας κέντρων δεδομένων με έδρα τις ΗΠΑ. Το πρώτο στάδιο του προτεινόμενου έργου της εν λόγω εταιρίας ισχύος 120 MW θα κοστίσει 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια και θα χρησιμοποιεί ενέργεια από το κοίτασμα της Βάκα Μουέρτα. Στην επαρχία του Μπουένος Άιρες, οι εταιρείες αναζητούν επίσης τοποθεσίες για data centers. Η Pampa Energia έκλεισε πρόσφατα ένα ντιλ στην ευρύτερη περιοχή για παροχή ισχύος 30 MW για το πρώτο στάδιο ενός κέντρου δεδομένων σε μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου στην πόλη Μπάχια Μπλάνκα όπου υπάρχουν πολλά αιολικά πάρκα. Τα τελικά συμβόλαια αναμένεται να έχουν υπογραφεί ως το τέλος του χρόνου. Πάντως, ενώ η Παταγονία διαθέτει ενεργειακούς πόρους και ευνοϊκό κλίμα, οι υποδομές και η συνδεσιμότητα παραμένουν τα μεγάλα εμπόδια. «Δεν είναι ένα έτοιμο προϊόν που αναζητά αγοραστή, κάποιος πρέπει να το κατασκευάσει», λέει χαρακτηριστικά η σύμβουλος Λουτζ. Οι ειδικοί προειδοποιούν να μην συγχέονται οι εξαγγελίες με τα έργα διότι παρά το ότι το ενδιαφέρον είναι μεγάλο δεν έχει προχωρήσει η υλοποίηση κάποιου μεγάλου πρότζεκτ μέχρι στιγμής. Το μεγάλο εμπόδιο όπως προκύπτει από τα συμφραζόμενα των ανθρώπων που έχουν γνώση των σχεδίων, είναι η αβεβαιότητα των επενδυτών για το αν θα επανεκλεγεί ο Μιλέι. Ο Λούις Σίλιγκ, επικεφαλής του τμήματος Λατινικής Αμερικής της iMasons, ενός αμερικανικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού που λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος για επαγγελματίες ψηφιακών υποδομών, έχει αναβάλει τρεις φορές ένα ταξίδι που επρόκειτο να κάνει με ενδιαφερόμενους για την Παταγονία παραδεχόμενος ανοιχτά ότι οι επενδυτές «θα ένιωθαν πιο άνετα αν ο Μιλέι επανεκλεγόταν». Ο ίδιος είχε ταξιδέψει τον Μάιο του 2024 στη Σίλικον Βάλεϊ για να συναντηθεί με τον τότε διευθύνοντα σύμβουλο της Apple Τιμ Κουκ καθώς και με τους διευθύνοντες συμβούλους Σαμ Άλτμαν της OpenAI, Σούνταρ Πιτσάι της Google και Μαρκ Ζάκερμπεργκ της Meta Platforms προκειμένου να τους ενθαρρύνει να επενδύσουν στην Παταγονία. Μέχρι τώρα, η Αργεντινή δεν ήταν πραγματικά στον χάρτη των επενδύσεων υψηλής τεχνολογίας, λέει ο Μάρτιν Βαρσάβσκι ένας Αργεντινός επιχειρηματίας ιδρυτής νεοφυών επιχειρήσεων. 'Τώρα είναι σαν να υψώσαμε την αργεντινή σημαία, λέγοντας: Εδώ βρίσκεται μια χώρα με άφθονη ενέργεια και εξαιρετικές συνθήκες για επενδύσεις".