Warme herinneringen aan Huize St. Jozef: ‘Je werd er gekend'

Bijna 170 jaar zorggeschiedenis ligt er rond Huize St. Jozef in Nijkerk. Nu plannen klaarliggen voor de sloop van het huidige gebouw en de komst van 'Het Nieuwe St. Jozef', is het een mooi moment om terug te kijken. Annette Schraverus ging in gesprek met twee mensen die het huis van binnen en buiten kennen: oud-directeur Jacques Overkamp en voormalig verzorgende Lida van 't Klooster. Hun verhalen gaan over zusters en bewoners, over saamhorigheid en feestdagen, maar bovenal over een huis waar mensen zich gekend voelden. Dit interview is afkomstig van de Facebookpagina van de Nijkerkse fotograaf Harry Koelewijn. Het oorspronkelijke interview werd afgenomen door Annette Schraverus. De tekst is voor deze publicatie geredigeerd door Aalt Guliker. De geschiedenis van St. Jozef gaat ver terug. Aan het begin van de negentiende eeuw vonden 'bejaarde armen' van de rooms-katholieke parochie onderdak in het Torenhuis, een vervallen restant van een oud kasteeltje achter de toenmalige Catharinakerk. Toen in 1857 zusters uit Amersfoort zich in Nijkerk vestigden, begon een nieuw hoofdstuk. Zij gaven onderwijs en naailes, maar verzorgden ook ouderen in het zogenoemde Gesticht van Weldadigheid. In 1939 verrees nieuwbouw onder de naam Huize St. Joseph, nog altijd geleid door de zusters. Toen dat gebouw rond 1970 niet meer aan de eisen van de tijd voldeed, werd gekozen voor hoogbouw. Op 18 september 1972 werd het nieuwe St. Jozef feestelijk geopend. Vanaf dat moment werd het huis bestuurd door een stichting en konden ouderen van alle gezindten er terecht. Een huis waar je werd gekend Jacques Overkamp werd in 1979 directeur van St. Jozef en bleef dat tot de fusie met Zilverschoon, bijna twintig jaar later. Lida van 't Klooster begon er in 1981 en werkte maar liefst 37 jaar als verzorgende. Wat maakte St. Jozef zo bijzonder? Lida hoeft daar niet lang over na te denken. 'St. Jozef gaf je een veilig gevoel. Je werd gekend, en dat gold voor iedereen: van bewoner tot de jongste stagiaire.' Ook jonge meisjes die het thuis moeilijk hadden, vonden er volgens haar warmte en geborgenheid. De zusters speelden daarin een belangrijke rol. Zuster Bona en zuster Martina stonden altijd voor anderen klaar. Maar ook onder het personeel heerste een bijzondere mentaliteit. De klok bepaalde niet wanneer het werk klaar was. Was er nog hulp nodig, dan bleef je wat langer. Spontane ideeën konden zomaar werkelijkheid worden. Op een tropische dag verschenen zwembadjes en ijsjes in de hal en een picknick in de bongerd was zo georganiseerd. Ook op de vroege kerstochtend stonden vrijwilligers klaar om bewoners te begeleiden naar een bijzonder moment met zang van Excelsior en in latere jaren het kerstverhaal. Er kon veel in St. Jozef. Het welzijn van de bewoners stond voorop. De zusters als hart van het huis In de jaren zeventig waren nog vier zusters actief. Zij woonden in het zusterhuis aan de Holkerstraat en werkten mee in de zorg. Zuster Agatho, afkomstig uit het onderwijs, leidde vanuit de congregatie tot 1972 de ouderenzorg in Nijkerk. Zuster Bonaventura kwam al in 1956 naar St. Jozef en zou er 36 jaar werken. In haar eerste jaren deed ze dat nog verplicht in habijt. Zuster Generosa was onder meer de drijvende kracht achter de personeelsvereniging en organiseerde de jaarlijkse toneelvoorstelling voor bewoners. Zuster Martina was 23 jaar lang een stille en trouwe kracht op de achtergrond. Samen drukten de zusters een belangrijk stempel op het huis. Die geest, vinden Jacques en Lida, is nooit helemaal verdwenen. De openingsdatum van het nieuwe gebouw, 18 september, bleef jarenlang een vaste feestdag. Er was een eucharistieviering in de grote zaal, waarbij het biljart dienstdeed als altaar. Daarna volgden koffie en gebak. Ook Sinterklaas en Oudjaar werden uitgebreid gevierd. In de Torenkamer maakten medewerkers en zusters surprises voor alle bewoners. Trouw aan St. Jozef Jacques herinnert zich vooral de enorme trouw van medewerkers. Jubilea waren eerder regel dan uitzondering. 'Zelfs nu ik al jaren met pensioen ben, werken er nog steeds mensen in huis die destijds bij mij hebben gesolliciteerd.' De tijden waren anders. Een sigaret bij de koffie was heel gewoon. Op de verjaardag van de directeur stond er niet alleen gebak voor iedereen klaar, maar ook een rokertje. Jacques kan nog lachen om het moment waarop na de komst van rookmelders tijdens zo'n verjaardag het brandalarm afging. Binnen de kortste keren stond de brandweer voor de deur. St. Jozef bood bovendien niet alleen onderdak aan ouderen. Ook mensen zonder familie die zorg nodig hadden, vonden er een thuis. Wanneer een bewoner overleed, kwamen veel medewerkers bijeen om hem of haar gezamenlijk uitgeleide te doen. Een markante bewoner was Jan de Boer, oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Holland. Hij woonde zeker veertig jaar in St. Jozef, voelde zich er helemaal thuis en bereikte uiteindelijk de respectabele leeftijd van 101 jaar. Ook binnen families ging de band met St. Jozef soms van generatie op generatie. Naast Lida werkten haar zussen Anneke en Bep er. Ook uit de familie Van de Grootevheen waren meerdere mensen aan het huis verbonden. Van De Beukenhof tot de schoolkinderen In de jaren negentig kwamen in De Beukenhof dagactiviteiten voor bewoners van de grond. Toen de beoogde activiteitenbegeleidster op het laatste moment afhaakte, vroeg Jacques uit nood zijn dochter Carola om bij te springen. Wat als een tijdelijke oplossing begon, duurde uiteindelijk minstens tien jaar. De ligging van St. Jozef is altijd bijzonder geweest: midden in het centrum, naast school en kerk. Het gebied werd vroeger zelfs wel 'de rooms-katholieke enclave' genoemd. De band met Het Baken was en is hecht. Kinderen kwamen langs met Palmpasen en Sint-Maarten, maar ook voor activiteiten als het wekelijkse kleutergymuurtje met ouderen. Ook het geloof maakte lange tijd nadrukkelijk deel uit van het dagelijks leven. Iedere woensdagmorgen was er een dienst in de kapel, jarenlang geleid door pastoor Mattheus de Vries. Toen er geen pastores meer beschikbaar waren, introduceerde Jacques op vrijdagmiddag weeksluitingen met wisselende dominees. Dat was in het begin even wennen voor de bewoners én voor de predikanten. In die periode verhuisde ook het beeld van de heilige St. Jozef vanuit de kapel naar de hal van het woonzorghuis. 'Je kunt de geschiedenis niet uitwissen' Al in 1992 werd voor het eerst gesproken over nieuwbouw. Ruim dertig jaar later komt die verandering daadwerkelijk dichtbij. Het huidige gebouw maakt plaats voor 'Het Nieuwe St. Jozef'. Daarmee zal het vertrouwde beeld veranderen, maar wat Lida betreft moet één ding zeker terugkomen: de heilige St. Jozef. 'Je kunt de geschiedenis niet uitwissen.' Die geschiedenis bestaat immers niet alleen uit stenen en gebouwen. Ze zit vooral in de verhalen van bewoners, zusters, medewerkers, vrijwilligers en families die zich jarenlang met St. Jozef verbonden voelden. En precies dát is wat Jacques Overkamp en Lida van 't Klooster het nieuwe St. Jozef mee willen geven: dat ondanks alle veranderingen diezelfde warmte en betrokkenheid bij de bewoners behouden blijft. Want gebouwen kunnen verdwijnen en opnieuw worden opgebouwd, maar het gevoel dat St. Jozef voor zoveel mensen bijzonder maakte, verdient het om te blijven.