Projektowała ikonę PRL-u, walczyła z reżimem. Niezwykłe losy kobiety, która współtworzyła Nową Hutę

8 września 2026 roku mija 105 lat od urodzin Marty Ingarden – polskiej inżynierki i architektki związanej z projektowaniem Nowej Huty. Ingarden współtworzyła kluczowe obiekty dzielnicy i... działała w konspiracji. Reklama 8 września 2026 r. przypada 105. rocznica urodzin Marty Ingarden, architektki i inżynierki związanej z budową oraz projektowaniem Nowej Huty Marta Ingarden pracowała m.in. w ZOR i współprojektowała ważne obiekty Nowej Huty, w tym Teatr Kameralny/Teatr Ludowy, Blok Szwedzki i zabudowę Centrum Administracyjnego. Prywatnie żona znanego architekta Janusza Ingardena. Architektka angażowała się w działalność konspiracyjną i antykomunistyczną, była związana z NOW, NIE i WiN, a także dwukrotnie została aresztowana przez Gestapo i UB. Dzisiaj 8 września 2026 r. mija równo 105 lat od narodzin Marty Ingarden, polskiej inżynierki i architektki, która zbudowała Nową Hutę. Marta Bińkowska urodziła się w 1921 roku we Lwowie. Tak też dorastała i rozpoczęła studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej, gdzie poznała swojego przyszłego męża Janusza Ingardena, z którym tworzyła duet w życiu prywatnym i zawodowym. W 1945 roku podjęła naukę na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, które ukończyła w 1948 r. Swoją karierę Marta Ingarden rozpoczynała w Biurze Budowlanym Przemysłu Węglowego w Krakowie, ale od 1 stycznia 1950 r. pracowała wspólnie z mężem w Centralnym Biurze Projektów i Studiów Budownictwa Osiedlowego ZOR dla miasta Nowa Huta. Marta Ingarden miała bardzo duży wkład w tworzenie od podstaw krakowskiego osiedla, które w założeniu miało stać się oddzielnym socjalistycznym miastem dla robotników pracujących w wielkim kombinacie metalurgicznym. Nowa Huta, nowe miasto Budowa Nowej Huty była ogromnym przedsięwzięciem, realizowanym w ramach tzw. planu sześcioletniego, którego założeniem było uprzemysłowienie kraju w ramach budowy podstaw socjalizmu. Projektantem generalnym był wybrany na tę funkcję Tadeusz Ptaszycki. Co ciekawe i warte odnotowania, budowa ruszyła przed powstaniem opracowanego przez Ptaszyckiego planu generalnego. To oczywiście spowodowało różne komplikacje. Blok Szwedzki w Nowej Hucie Fot. Mangan02 / Wikimedia Commons Kobieta, która projektowała Nową Hutę Nową Hutę tworzyło wielu architektów jednocześnie, a Janusz i Marta Ingardenowie współtworzyli ten wielki projekt. A projektować było co. Nowa Huta nie miała być po prostu miastem-sypialnią dla pracowników kombinatu, a tętniącym życiem w pełni funkcjonalnym miastem. Z własnymi osiedlami mieszkaniowy, usługami, sklepami, przedszkolami, żłobkami, komunikacją i zielenią. Teatr Ludowy, Nowa Huta, Kraków Fot. Mangan02 / Wikimedia Commons Marta Ingarden wraz z mężem zaprojektowali wiele budynków Nowej Huty. Wśród nich były między innymi Teatr Kameralny (po wybudowaniu Teatr Ludowy), budynki S i Z Centrum Administracyjnego ówczesnej Huty im. Lenina, "gmach eksperymentalny" na osiedlu B-32 czy słynny Blok Szwedzki. Marta Ingarden zaprojektowała i czuwała także nad realizacją szkół, przedszkoli i żłobków na terenie Nowej Huty. Pomimo tak dużego wkładu w tworzenie Nowej Huty, ukochanym miastem Marty Ingarden na zawsze pozostał rodzinny Lwów. Architektka i aktywistka Marta Ingarden w młodości działa angażowała się w działalność niepodległościową. Podczas okupacji we Lwowie była związana z Narodową Organizacją Wojskową i pod pseudonimem "Magda" kierowała NOW-K w Dzielnicy Śródmieście. Po wojnie Marta Ingarden działała w podziemiu antykomunistycznym: w konspiracji NIE oraz WiN. W jej krakowskim mieszkaniu mieścił się punkt kontaktowy. Należała do Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego 'Solidarność'. Dwukrotnie była za swoją działalność aresztowana. Pierwszy raz w marcu 1944 roku przez Gestapo w wyniku tzw. akcji braci Frankowskich. Została uwolniona, ale już do końca wycofania się oddziałów niemieckich pozostała w ukryciu. W kwietniu 1946 roku Ingarden aresztowało UB. Była więziona od kwietnia do czerwca, kiedy to zwolniono ją ze względu na zaawansowaną ciążę.