SOS: Οι κανόνες της ναυσιπλοΐας καταρρέουν

Η ελευθερία των θαλασσών υπήρξε επί αιώνες ένας από τους σταθερότερους κανόνες της παγκόσμιας οικονομίας. Σήμερα, όμως, εμπορικά πλοία μετατρέπονται σε στόχους, τα στενά περάσματα χρησιμοποιούνται ως μέσα πίεσης και εκατοντάδες δεξαμενόπλοια κινούνται χωρίς επαρκή ασφάλιση. Η ανατροπή αυτής της ισορροπίας αυξάνει το κόστος και την αβεβαιότητα για κράτη, επιχειρήσεις και καταναλωτές, καθώς περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου εξακολουθεί να μεταφέρεται διά θαλάσσης. Οι κανόνες που διέπουν την παγκόσμια ναυτιλία αποσυντίθενται υπό το βάρος των πολεμικών συγκρούσεων και της διόγκωσης ενός σκιώδους στόλου, ο οποίος δρα έξω από το πλαίσιο της δυτικής εποπτείας. Την προειδοποίηση απευθύνουν 18 από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές χώρες του κόσμου, επισημαίνοντας ότι η εξέλιξη εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για το διεθνές εμπόριο. Επί δεκαετίες, η ναυτιλιακή βιομηχανία στηρίχθηκε σε ένα πλέγμα κανόνων που κατοχυρώνει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και την ουδετερότητα των εμπορικών πλοίων. Η σταδιακή υποχώρηση αυτών των αρχών απειλεί πλέον τη λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων, σύμφωνα με την κοινή παρέμβαση των ναυτιλιακών δυνάμεων. «Χωρίς το θαλάσσιο εμπόριο, οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα κατακερματίζονταν και η παγκόσμια οικονομία, όπως τη γνωρίζουμε, θα σταματούσε απότομα», αναφέρει η ανακοίνωσή τους, όπως σημειώνεται σε δημοσίευμα των Financial Times. Η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, η πανδημία της Covid-19 και ο σκιώδης στόλος που δημιουργήθηκε μετά την επιβολή κυρώσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ενωση και τη Βρετανία αποτελούν, κατά τις 18 χώρες, «ενδείξεις μιας δομικής μετατόπισης στο περιβάλλον λειτουργίας του παγκόσμιου εμπορίου». Την ανακοίνωση εξέδωσε η Συμβουλευτική Ομάδα Ναυτιλίας, γνωστή με τα αρχικά CSG, τα μέλη της οποίας αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου με βάση τη χωρητικότητα των πλοίων. Πρόκειται για την πρώτη δημόσια παρέμβαση της ομάδας από την ίδρυσή της, πριν από περισσότερα από 60 χρόνια. Μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν βρίσκονται η Ελλάδα, η Σιγκαπούρη, η Δανία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς, η Βρετανία, η Ολλανδία και η Νότια Κορέα. «Οι θαλάσσιες διαδρομές μετατρέπονται ολοένα περισσότερο σε εργαλεία άσκησης πίεσης και σε πηγές κινδύνου», προειδοποιεί η ομάδα, σημειώνοντας ότι οι πρόσφατες εξελίξεις αποκάλυψαν πόσο «εύθραυστο» είναι το σύστημα του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Ο Μπράιαν Βέσελ, γενικός διευθυντής της Αρχής Ναυτιλίας της Δανίας, η οποία προεδρεύει της CSG, δήλωσε στην έγκυρη βρετανική εφημερίδα ότι η ασυνήθιστη αυτή δημόσια παρέμβαση αποφασίστηκε λόγω της εντεινόμενης ανησυχίας για τον κατακερματισμό του ναυτιλιακού τομέα και την υπονόμευση των προτύπων του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού. «Επί δεκαετίες οικοδομούσαμε το παγκόσμιο εμπόριο με την παραδοχή ότι τα πλοία μπορούν να κινούνται ελεύθερα πέρα από τα σύνορα. Αυτή η παραδοχή βρίσκεται πλέον υπό πίεση», ανέφερε ο Βέσελ. «Οι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο και οι διεθνείς κανονισμοί που διαμορφώσαμε επί πολλά χρόνια στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό θεωρούνταν δεδομένοι», πρόσθεσε. Περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται με πλοία, τα οποία λειτουργούν βάσει των κανόνων που καθορίζει ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός, ο αρμόδιος οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών. Ο ΙΜΟ ιδρύθηκε επισήμως το 1948, ωστόσο η έννοια της διεθνούς διακυβέρνησης των ωκεανών ανάγεται στον 17ο αιώνα, όταν διατυπώθηκε η αρχή του «mare liberum», δηλαδή των «ελεύθερων θαλασσών». Ο καίριος ρόλος των πλοίων στην παγκόσμια οικονομία τα έχει καταστήσει σημαντικούς στόχους και διαπραγματευτικά μέσα στις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις. Η Ρωσία, η Ουκρανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έχουν πλήξει μέσα στη χρονιά μη στρατιωτικούς ναυτιλιακούς στόχους, όπως σημειώνουν οι FT. Την ίδια περίοδο, οι προσπάθειες της Τεχεράνης να επιβάλει καθεστώς διέλευσης με καταβολή τέλους στα Στενά του Ορμούζ ανέδειξαν την ευπάθεια των σημαντικότερων θαλάσσιων περασμάτων. Το Ιράν ανακοίνωσε τη Δευτέρα (07/09) ότι βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με το Ομάν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών, από τα οποία περνούσε προηγουμένως περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παγκοσμίως. Παραμένει ασαφές εάν η συμφωνία θα προβλέπει την επιβολή διοδίων ή κάποιου άλλου τέλους διέλευσης. Πλοιοκτήτες και διεθνείς ναυτιλιακοί οργανισμοί εκτιμούν ότι μια τέτοια χρέωση θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο. Χώρες που συνορεύουν με άλλα κρίσιμα θαλάσσια περάσματα θα μπορούσαν να ακολουθήσουν την ίδια πρακτική, περιορίζοντας στην πράξη την αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και επιβαρύνοντας το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων και ενέργειας. Παράλληλα, οι κυρώσεις που επέβαλαν οι ΗΠΑ, η ΕΕ και η Βρετανία στη Ρωσία και το Ιράν προκάλεσαν την ταχεία ανάπτυξη ενός σκιώδους στόλου πετρελαιοφόρων. Σύμφωνα με στοιχεία της TankerTrackers.com που επικαλούνται οι Financial Times, ο στόλος αυτός αριθμεί πλέον περισσότερα από 1.500 πλοία, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα πέμπτο του συνόλου των δεξαμενόπλοιων παγκοσμίως. Σχεδόν όλα τα συγκεκριμένα πλοία στερούνται των παραδοσιακών ασφαλιστηρίων κάλυψης. Πολλά είναι μεγάλης ηλικίας, έχουν αδιαφανές ιδιοκτησιακό καθεστώς, αλλάζουν συχνά σημαία και χρησιμοποιούν σύνθετες εταιρικές δομές, ώστε να δυσχεραίνεται ο εντοπισμός των πραγματικών ιδιοκτητών και της προέλευσης των φορτίων τους. Τους κινδύνους ανέδειξε το περιστατικό με το «Caroline Bezeng», πλοίο του σκιώδους στόλου που μετέφερε περίπου 800.000 βαρέλια ρωσικού πετρελαίου. Το δεξαμενόπλοιο προσέκρουσε το καλοκαίρι σε προσκολλημένη νάρκη ανοικτά των ακτών του Ομάν, χωρίς να διαθέτει τη συνήθη ασφαλιστική κάλυψη προστασίας και αποζημίωσης. Η απουσία ασφάλισης ενδέχεται να αφήσει την κυβέρνηση του Ομάν αντιμέτωπη με κόστος εκατομμυρίων δολαρίων για την αντιμετώπιση πιθανής ρύπανσης και τον καθαρισμό της θαλάσσιας περιοχής. Το περιστατικό, όπως σχολιάζουν οι FT, αποτυπώνει το νέο τοπίο που περιγράφουν οι 18 ναυτιλιακές χώρες: έναν κόσμο όπου οι γεωπολιτικές συγκρούσεις εισχωρούν στις εμπορικές διαδρομές και οι συνέπειες ενός ατυχήματος μπορούν να μεταφερθούν από τον πλοιοκτήτη και τον ασφαλιστή στα παράκτια κράτη και, τελικά, στην παγκόσμια οικονομία. Ακολούθησε το Protagon στο Google News Πρόσθεσε το Protagon ως προτιμώμενη πηγή στη Google