Υπνοβατώντας σε ναρκοπέδια

Φόρτωση Text-to-Speech... Συχνά, σε ταραγμένες εποχές, οι άνθρωποι μοιάζουν να υπνοβατούν προς την καταστροφή. Να περιδιαβάζουν ανυποψίαστοι στο χείλος του γκρεμού. Να κλείνουν τα μάτια σε εξόφθαλμα προμηνύματα. Διότι πάντα υπάρχουν σημάδια όταν έρχεται μπόρα. Συμβαίνει διαρκώς στην ιστορία, επαναλαμβανόμενα γνώριμα δεινά να αιφνιδιάζουν τους πάντα ανύποπτους ανθρώπους. Πλήθος τα τυπικά παραδείγματα. Πομπηία, 79 μ.Χ. και η διόλου αιφνίδια έκρηξη του Βεζούβιου. Αλλες γειτονικές πόλεις είχαν ήδη καταστραφεί. Το έδαφος έτρεμε για μέρες, τα βουνά βρυχιόνταν, η θάλασσα ξερνούσε βραστό νερό, τα ζώα έτρεχαν να σωθούν – όχι οι άνθρωποι. Βύθιση του «αβύθιστου» Τιτανικού, 1912, μετά την αγνόηση και των επτά τηλεγραφικών προειδοποιήσεων από άλλα πλοία για μεγάλα παγόβουνα στην πορεία του. Ευρώπη, 1913 και παράβλεψη μέσα στην τρυφηλότητα της Μπελ Επόκ όλων των φανερών εκρηκτικών ενδεχόμενων ώσπου ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μεσοπόλεμος, εγκλωβισμός στο συλλογικό τραύμα του Μεγάλου Πολέμου, Συμφωνία του Μονάχου, ο φασισμός ως ανάχωμα στον κομμουνισμό και «αθόρυβη» συσσώρευση περιφερειακών συρράξεων και κρίσεων που προετοίμασαν τον Β΄ Παγκόσμιο. Λίμνη Αράλη, 1960 και πασιφανής μετατροπή της από υδάτινο παράδεισο σε τοξική έρημο λόγω της εντατικής χρήσης των νερών της για άρδευση. Μεγάλη ύφεση, 2008 και υποτίμηση όλων των προειδοποιητικών σημάτων της αγοράς κ.ά. Και σήμερα υπάρχουν τριγύρω, λέει η ιστορικός Μάργκαρετ ΜακΜίλαν σε άρθρο της στους New York Times, πολλοί «νεκροί αρουραίοι», όπως εκείνοι στους δρόμους της εφησυχασμένης και μετά αποδεκατισμένης πόλης Οράν στην «Πανούκλα» του Καμύ, όμως κυβερνήτες και πολίτες κυρίως των ευημερούντων κρατών συμπεριφέρονται σαν τον καθηγητή Πάνγλωσσο στο «Καντίντ ή Η Αισιοδοξία» του Βολταίρου, ο οποίος παρά την ακατάπαυστη ακολουθία καταστροφών θεωρεί πως «όλα είναι για το καλύτερο». Τυφλή αισιοδοξία ως άρνηση αναγνώρισης του κακού. Για άλλη μια φορά ο κόσμος κλείνει τα μάτια στα ανησυχητικά προμηνύματα. Το ίδιο κι εμείς. Εγκλωβισμένοι σε ίδια συμφέροντα που ταπεινώνουν καταφανώς τη λογική, αδυνατούμε να πιστέψουμε πως ο κόσμος μας ενδέχεται να ανατραπεί κι ας οσμιζόμαστε τα νεκρά ποντίκια: Την αδιάκοπη άνοδο της θερμοκρασίας σε ηπείρους που ψήνονται, στεγνώνουν, καίγονται, θάβονται κάτω από τόνους πάγων και λάσπης… Τους ατέρμονους πολέμους σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή. Τα αλληλοτροφοδοτούμενα μέτωπα. Τις βλέψεις του Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Σινική Θάλασσα. Την παραφροσύνη του Κιμ Γιονγκ Ουν. Την αλλοπρόσαλλη προεδρία Τραμπ. Τον υβριδικό πόλεμο του Πούτιν κατά της Ευρώπης με παραβιάσεις εναέριων χώρων, προβοκάτσιες, δολιοφθορές. Την άνοδο της Ακροδεξιάς. Τη διαιρεμένη αποπροσανατολισμένη Δύση. Την παγκοσμιοποιημένη αστασία. Την άναρχη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης που ροκανίζει θέσεις εργασίας, δικλίδες ασφαλείας, πλέκει γοργά την επικράτησή της πάνω στο έμβιο σύμπαν. Ο κόσμος αρνείται να δει την επικείμενη κατάρρευση παλιών συστημάτων. Είναι η ψευδαίσθηση της γραμμικής προόδου. Η προκατάληψη της κανονικότητας. Η δυσκολία να πιστέψουμε ότι οι συμφορές που πλήττουν άλλους θα τύχουν σε εμάς. Ο απαλλακτικός εφησυχασμός· αν δεν μας επηρεάζει κάτι εδώ και τώρα, δεν μας απειλεί. Η άρνηση της πραγματικότητας και το ηθελημένο αγκυροβόλημα σε τυφλά σημεία, από όπου είναι αθέατη η επικρεμάμενη συμφορά. Η αγνόηση του κινδύνου όταν η βλάβη συντελείται αργά, άρα η ανησυχία αναβάλλεται, μπορούμε να παίρνουμε ρίσκα με τον ίδιο τρόπο που καπνίζουμε ενώ γνωρίζουμε πως το τσιγάρο μπορεί να μας σκοτώσει. Η συμπεριφορά της αγέλης· αν το κάνουν όλοι, κανείς δεν κινδυνεύει. Η έλλειψη διορατικότητας, η εστίαση στο παρόν, η αδυναμία των ηγετών και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής να συλλάβουν το μέγεθος της ανατροπής που ενδέχεται να προκαλέσει ένα συστημικό σοκ, μέχρι αυτό να συμβεί. Λέει ο Καμύ στην «Πανούκλα»: «Eχουν καταγραφεί αμέτρητες επιδημίες στην ανθρώπινη ιστορία, όπως και πόλεμοι, αλλά για κάποιο λόγο, τόσο οι επιδημίες όσο κι οι πόλεμοι μας βρίσκουν πάντα απροετοίμαστους». Η πρόληψη κοστίζει. Η προετοιμασία για εκκολαπτόμενα δεινά απαιτεί τεράστιους πόρους και έχει σχεδόν μηδενικό άμεσο πολιτικό όφελος. Ο δυτικός πολιτισμός είναι πολύ σημαντικός για να καταρρεύσει, λέμε. Η γη είναι πολύ μεγάλη για να καταστραφεί. Παρακάμπτουμε τις πικρές αλήθειες. Αυτό αφαιρεί βάρος από φορτωμένους ώμους. Λιγοστεύει την απελπισία. Ομως ο εξοβελισμός της ψυχικής δυσφορίας δεν είναι στρατηγική επιβίωσης. Είναι δειλία. Τύφλωση. Δεν σώζει. Μόνο η θέληση που απαιτεί η κάθε γόνιμη πράξη αποσοβεί την καταστροφή.