Prof. Dr. Ismet Salihu - një nga ideatorët e Kushtetutës së Kaçanikut

Njeriu që i dha lirisë së Kosovës gjuhën e ligjit 7 shtatori i vitit 1990 nuk është thjesht një datë në kalendarin e historisë së Kosovës. Është një nga ato data që mbeten të gdhendura në kujtesën e një populli, sepse lidhen me një moment kur vullneti për liri u shndërrua në një akt konkret politik, juridik dhe institucional. Në Kaçanik, në rrethana të jashtëzakonshme represioni, Kosova shpalli Kushtetutën e Republikës së Kosovës dhe i dha aspiratës së saj për liri e shtetësi një formë juridike. Pas Deklaratës Kushtetuese të 2 korrikut 1990, një grup juristësh dhe profesorësh të së drejtës u angazhua në hartimin e këtij dokumenti historik. Në mesin e tyre ishte edhe Prof. Dr. Ismet Salihu, një nga juristët dhe profesorët e shquar shqiptarë të Kosovës, i cili do të linte gjurmë të veçantë në këtë proces. Bashkë me të, në këtë punë historike u angazhuan edhe Gazmend Zajmi, Kurtesh Saliu, Ejup Statovci, Fatmir Fehmiu, Riza Smaka dhe Halit Muharremi. Ishte një grup intelektualësh që, në një periudhë kur Kosova po përjetonte një nga momentet më të rënda të historisë së saj moderne, vendosi që dijen juridike ta vinte në shërbim të së ardhmes së vendit. Puna për hartimin e Kushtetutës nuk u zhvillua në rrethana normale. Nuk kishte qetësi institucionale, siguri politike apo mbështetje shtetërore. Përkundrazi, gjithçka duhej të bëhej në fshehtësi, me kujdes të jashtëzakonshëm dhe nën hijen e represionit të regjimit serb. Kushtetuta po shkruhej në një kohë kur liria nuk ishte realitet. Dhe pikërisht këtu qëndron madhështia e atij akti. Prof. Dr. Ismet Salihu kishte marrë përsipër hartimin e kapitullit 'Liritë, të Drejtat dhe Detyrat e Njeriut dhe Qytetarit'. Ky nuk ishte thjesht një kapitull juridik. Në rrethanat e vitit 1990, ai ishte edhe një deklarim i vizionit se çfarë Kosove duhej të ndërtohej. Sepse një shtet nuk mund të jetë i plotë vetëm pse ka territor dhe institucione. Shteti merr kuptim kur qytetari ka të drejta, kur liria mbrohet me ligj dhe kur dinjiteti njerëzor bëhet pjesë e themelit të rendit juridik. Prandaj, përgjegjësia që iu besua Prof. Dr. Ismet Salihut kishte një peshë të veçantë. Në një kohë kur shqiptarëve të Kosovës u shkelenin të drejtat themelore dhe kur autonomia e Kosovës po shkatërrohej, ai duhej të formulonte juridikisht parimet mbi të cilat do të duhej të mbështetej një shoqëri e lirë. Ishte një paradoks historik: të shkruaje për lirinë në një kohë kur liria mungonte. Sipas rrëfimeve të Prof. Dr. Ismet Salihut, puna për hartimin e Kushtetutës u zhvillua në konspiracion të thellë. Takimet duhej të ruheshin nga syri i pushtetit, materialet duhej të mbaheshin të fshehura dhe puna duhej të përfundonte brenda një kohe jashtëzakonisht të shkurtër. Këtu historia merr një dimension njerëzor. Pas çdo neni të Kushtetutës qëndronin njerëz realë, me familje, me frikë dhe me përgjegjësi. Ata e dinin se po bënin diçka që mund t'u sillte pasoja të rënda. Megjithatë, ata vazhduan. Ata nuk kishin një shtet të pavarur pas vetes. Por kishin një vizion për shtetin. Nuk kishin institucionet që do t'i mbronin. Por po ndërtonin në letër institucionet e një Kosove të ardhshme. Nuk kishin lirinë që kërkonin. Por kishin guximin për ta shkruar lirinë në gjuhën e ligjit. Ky është dimensioni që shpesh humbet kur historia reduktohet vetëm në data, dokumente dhe emra. Pas Kushtetutës së Kaçanikut qëndronte një brez intelektualësh që e kuptonte se shtetësia nuk mund të ndërtohej vetëm përmes deklarimeve politike. Ajo duhej të kishte edhe një bazë juridike, institucionale dhe morale. Dhe më 7 shtator 1990, në Kaçanik, kjo ide mori formë konkrete. Delegatët e Kuvendit të Kosovës, të mbledhur në rrethana konspirative, miratuan Kushtetutën e Republikës së Kosovës. Kaçaniku u bë kështu simbol i një akti që tejkalonte kufijtë e një dokumenti juridik. Ishte një akt i vullnetit politik. Ishte një akt i dinjitetit. Ishte një akt i besimit se një ditë Kosova do të ishte në gjendje të ndërtonte institucionet e veta. Kushtetuta e Kaçanikut i dha aspiratës për liri një gjuhë juridike dhe kërkesës për shtetësi një bazë institucionale. Ajo nuk e solli menjëherë pavarësinë, por ishte një nga gurët e rëndësishëm në rrugën e gjatë që do të kalonte përmes rezistencës, luftës, ndërhyrjes ndërkombëtare dhe, përfundimisht, shpalljes së Pavarësisë më 17 shkurt 2008. Në këtë rrugëtim historik, emrat e njerëzve që e hartuan Kushtetutën nuk duhet të mbeten në margjinat e kujtesës. Në mesin e tyre është Prof. Dr. Ismet Salihu. Ai duhet të kujtohet jo vetëm si profesor i së drejtës, por edhe si një intelektual që në një nga momentet më vendimtare të historisë së Kosovës e vuri dijen e tij në shërbim të një projekti kombëtar e shtetëror. Kontributi i tij merr një rëndësi të veçantë edhe për shkak të përgjegjësisë që pati për kapitullin mbi liritë dhe të drejtat e njeriut. Sepse kjo pjesë e Kushtetutës dëshmon se ideja e shtetit që po projektohej nuk ishte vetëm ideja e një territori të lirë, por e një shoqërie ku qytetari do të kishte të drejta dhe ku ligji do të duhej të ishte mbi arbitraritetin e pushtetit. Ky është ndoshta edhe një nga mësimet më të mëdha që na vjen nga Prof. Dr. Ismet Salihu dhe brezi i tij. Intelektuali nuk dëshmohet vetëm në auditor. Kjo dëshmohet sidomos atëherë kur shoqëria ka nevojë për dijen, guximin dhe përgjegjësinë e tij. Ata profesorë dhe juristë nuk shkruan vetëm një dokument. Ata ndihmuan në formulimin e një vizioni për Kosovën. Një Kosovë ku liria do të kishte bazë juridike. Një Kosovë ku qytetari do të kishte të drejta. Një Kosovë ku institucionet do të ndërtoheshin mbi ligjin. Një Kosovë që do të kërkonte vendin e saj si subjekt politik dhe juridik. Sot, 36 vjet pas miratimit të Kushtetutës së Kaçanikut, distanca kohore na lejon ta shohim më qartë rëndësinë e asaj dite. Në vitin 1990, e ardhmja dukej e pasigurt. Askush nuk mund ta dinte se sa do të zgjaste rruga dhe sa sakrifica do të kërkonte ajo. Por disa njerëz kishin guximin të mendonin për të ardhmen edhe atëherë kur e ardhmja dukej larg. Prof. Dr. Ismet Salihu ishte njëri prej tyre. Prandaj, kujtimi i tij në këtë përvjetor nuk duhet të jetë vetëm një homazh për një profesor të shquar. Është një homazh për një brez intelektualësh që kuptuan se shtetndërtimi fillon shumë përpara se të shpallet shteti. Ai fillon me idenë. Vazhdon me dijen. Merr formë përmes ligjit. Dhe bëhet realitet përmes njerëzve që kanë guximin ta mbrojnë. Kushtetuta e Kaçanikut ishte një prej këtyre momenteve. Ajo dëshmoi se edhe në kohët më të vështira një popull mund të krijojë vizionin e së ardhmes. Dhe se lapsi i juristit, në momentet vendimtare të historisë, mund të ketë po aq peshë sa çdo instrument tjetër i ndryshimit politik. Prandaj, sot, kur kujtojmë 7 shtatorin 1990, duhet të kujtojmë edhe ata që e shkruan atë ditë. Në mesin e tyre, me një kontribut të veçantë, qëndron Prof. Dr. Ismet Salihu, një nga ideatorët dhe hartuesit e Kushtetutës së Kaçanikut. Historia mund të harrojë shumë emra, por nuk duhet të harrojë ata që në ditët më të vështira punuan për një të ardhme që ende nuk ekzistonte. Dhe ky është mesazhi që Kushtetuta e Kaçanikut u përcjell brezave, shtetet nuk ndërtohen vetëm me politikë dhe forcë. Por ndërtohen me dije, ligj, vizion, guxim dhe me njerëz që dinë ta kthejnë idealin e lirisë në institucion. Prof. Dr. Ismet Salihu është një nga ata njerëz.Prof. Dr. Ismet Salihu