Η Δεξιά και τα μεσαία στρώματα

Φόρτωση Text-to-Speech... Eνα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη. Είναι το φάντασμα της μεσαίας τάξης. Σε αντίθεση με το φάντασμα του κομμουνισμού, στο οποίο έδωσε σάρκα και οστά ο Μαρξ, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο να το προσδιορίσεις. Το προλεταριάτο του γηραιού σοφού έφτανε να πάρει τα μέσα παραγωγής στα χέρια του για να απαλλάξει την κοινωνία από τις ανισότητες και τις αδικίες που έφερνε η συσσώρευση του πλούτου στα χέρια μιας φυλής που λάτρευε το κέρδος και ονομάζονταν καπιταλιστές. Το φάντασμα ταλαιπώρησε την ανθρωπότητα για περίπου έναν αιώνα, άφησε πίσω του μερικές δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς, όμως αυτό δεν το εμπόδισε να διατηρεί ακόμη και σήμερα ομάδες πιστών που προσδοκούν την ανάστασή του. Η Ελλάδα μόνον το πλήρωσε με έναν αιματηρό εμφύλιο, ο οποίος κόντεψε να τη στερήσει από τα οφέλη που θα μπορούσε να αποκομίσει από το γεγονός ότι στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο βρέθηκε στην πλευρά των νικητών. Αυτά όμως είναι Ιστορία. Σε αντίθεση με τα μεσαία στρώματα, τα οποία, τουλάχιστον στις προηγμένες κοινωνίες της Δύσης, αποτελούν την ραχοκοκαλιά του παρόντος. Είναι δύσκολο να τα προσδιορίσεις διότι, σε αντίθεση με το προλεταριάτο του Μαρξ, είναι ένα ετερόκλητο σύνολο, στο οποίο συμμετέχουν άνθρωποι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους όσο διαφέρει ένας γιατρός από κάποιον ο οποίος διαθέτει ταβέρνα σ' ένα νησί και ζει από τον τουρισμό, ή ένας αγρότης από έναν δημόσιο υπάλληλο ή έναν στρατιωτικό. Μάταιος κόπος να προσπαθήσεις να εντοπίσεις τα μεσαία στρώματα μόνον από την οικονομική τους κατάσταση. Οι διαφορές από τον ένα στον άλλο είναι πολύ μεγάλες, τόσο που μπορείς να πεις ότι ανήκουν σε διαφορετικές «τάξεις», όμως σε αντίθεση με τις «τάξεις» του Μαρξ, που είναι καταδικασμένες να υπηρετούν τη μοίρα τους, την «πάλη των τάξεων», όσοι ανήκουν στα μεσαία στρώματα συνδέονται μεταξύ τους με μια αλληλεγγύη που τους ξεχωρίζει είτε από τους άπορους είτε από τον υπερπλούτο. Παράδειγμα. Τα μεσαία στρώματα έχουν ανάγκη από την αστυνομία για την προστασία τους. Ο υπερπλούτος δεν τη χρειάζεται διότι διαθέτει ιδιωτική προστασία, οι δε άποροι διότι δεν έχουν να χάσουν τίποτε. Θα μπορούσε κανείς να ορίσει ως μεσαία στρώματα τη μερίδα εκείνη του πληθυσμού η οποία έχει αποκτήσει ένα επίπεδο ευημερίας, έχει κάποια ιδιοκτησία, όμως έχει συνείδηση ότι βρίσκεται στο μέσον της αλυσίδας που συνδέει την κορυφή του Ολύμπου με τη γη, όπως περιγράφει τη διελκυστίνδα ο Ομηρος στο Θ΄ της Ιλιάδας. Η Ελλάδα είναι μια ακριβή χώρα για τα μεσαία στρώματα. Οχι επειδή δεν μπορούν να πάνε διακοπές, όπως ισχυρίζονται όσοι ψάχνουν λαγοκέφαλους κάτω από το κρεβάτι τους, αλλά επειδή βρίσκονται συνεχώς αντιμέτωποι με τα όριά τους. Από την παιδεία ώς την υγεία και κυρίως τη φορολογία, της οποίας σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος. Στις δημοκρατίες οι φόροι είναι ένα συμβόλαιο που υπογράφει ο πολίτης με το κράτος. Αν το κράτος δεν ανταποδίδει στον πολίτη αυτά για τα οποία πληρώνει, τότε κατ' ανάγκην κι εκείνος θα προσπαθήσει να μην πληρώσει. Εξ ου και η πεποίθηση ότι τα μεσαία στρώματα, ειδικά οι ελεύθεροι επαγγελματίες, είναι εξ ορισμού φοροφυγάδες και πρέπει αυτοί να αποδείξουν το αντίθετο. Η μεσαία τάξη γέννησε τις σύγχρονες δημοκρατίες. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχουν. Και αυτή κρίνει το αποτέλεσμα των εκλογών. Η αριστεροδεξιά κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ περιφρόνησε τα μεσαία στρώματα, και το πλήρωσε με την εξαέρωσή της. Πριν από δαύτους, ο Γ. Παπανδρέου είχε δηλώσει στους Ευρωπαίους εταίρους πως έχει να κάνει με έναν λαό φοροφυγάδων. Το μυαλουδάκι του δεν του επέτρεπε να σκεφτεί ότι αυτός ο λαός τον ψήφισε. Είναι μια λεπτομέρεια που δεν πρέπει να την ξεχνάμε. Η μεσαία τάξη γέννησε τις σύγχρονες δημοκρατίες. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχουν. Και αυτή κρίνει το αποτέλεσμα των εκλογών. Στη Γαλλία και τη Γερμανία, η άνοδος της Ακροδεξιάς και της αντικοινοβουλευτικής Ακροδεξιάς της AfD οφείλεται στη δυσαρέσκεια των μεσαίων στρωμάτων. Οι πρώην πολίτες της Ανατολικής Γερμανίας ζουν καλύτερα μετά την απελευθέρωσή τους, όμως δεν παύουν να αισθάνονται περιφρονημένοι από τους πρώην Δυτικούς συμπολίτες τους. Τα μεσαία στρώματα δεν κάνουν επαναστάσεις – το 1789 είναι μακριά. Κρίνουν όμως τις εκλογές. Η Ν.Δ. του Κυριάκου Μητσοτάκη κέρδισε δύο απανωτές εκλογές, επειδή έπεισε τα μεσαία στρώματα πως θα τα λυτρώσει από τις δοκιμασίες που είχαν υποστεί τα περασμένα χρόνια. Σε αυτό, και όχι στον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, οφείλει την κυριαρχία του στο περίφημο κέντρο του πολιτικού φάσματος. Οφείλουμε να του αναγνωρίσουμε ότι αντιμετώπισε με επιτυχία μια πανδημία και ότι τώρα παλεύει με μιαν ακρίβεια η οποία προέρχεται από παράγοντες τους οποίους δεν μπορεί να ελέγξει. Ομως, ας μη γελιόμαστε. Τα μεσαία στρώματα, μουδιασμένα ακόμη από τη δεκαετή κρίση, ακόμη περιμένουν τη φροντίδα που τους υποσχέθηκε η σημερινή κυβέρνηση. Και, βέβαια, δεν υπάρχουν τείχη που αποκλείουν την Ελλάδα από την υπόλοιπη Ευρώπη. Η μετατόπιση προς τη Δεξιά δεν είναι τίποτε μαγικό. Οφείλεται στη δυσαρέσκεια και στους φόβους των μεσαίων στρωμάτων, και κυρίως στο αίσθημα της εγκατάλειψης. Σε εμάς δε, επειδή δοκιμάσαμε την παταγώδη αποτυχία της Αριστεράς, η μετατόπιση δείχνει αναπόφευκτη. Θα μου πείτε, αυτήν τη στιγμή κανείς δεν μοιάζει να μπορεί να ανταγωνιστεί τον Μητσοτάκη. Αυτό δεν σημαίνει ότι και αύριο ή μεθαύριο δεν θα εμφανιστεί κάποιος ο οποίος θα μπορέσει να πιάσει τον σφυγμό των μεσαίων στρωμάτων όπως τον έπιασε ο Μητσοτάκης το 2019. Και για να μην παρεξηγούμεθα, δεν εννοώ τα φθαρμένα μηχανήματα της πολιτικής όπως ο κ. Σαμαράς.