Μαγειρέματα στην… εκλεκτορική κουζίνα των ΑΕΙ

Φόρτωση Text-to-Speech... «Σε λίγο τα ελληνικά πανεπιστήμια θα ψάχνουν όχι μόνο φοιτητές, αλλά και καλούς καθηγητές με το… τουφέκι». Σε αυτή την ανησυχητική εκτίμηση συμφώνησαν όλα τα μέλη μιας παρέας καθηγητών ελληνικών ΑΕΙ, σε πρόσφατη συνάντησή τους σε γνωστό αθηναϊκό εντευκτήριο. Τι υπονοούσαν, άραγε; Πως στη λειτουργία των δημόσιων πανεπιστημίων είναι τόσα τα αντικίνητρα, που αργά ή γρήγορα οι καλοί επιστήμονες θα δελεάζονται πολύ ευκολότερα από τις σειρήνες των ιδιωτικών ΑΕΙ τα οποία ιδρύονται στην Ελλάδα. Από πέρυσι ιδρύθηκαν τέσσερα και φέτος έχουν αδειοδοτηθεί άλλα επτά, ενώ ο δρόμος έχει ανοίξει πιθανόν για περισσότερα τα επόμενα χρόνια. Και θέλουν εγνωσμένου κύρους προσωπικό για να στελεχωθούν και να ενισχύουν το ακαδημαϊκό προφίλ τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα είναι μόνο κάτοχοι διδακτορικού που θα χτυπούν τις πόρτες των ιδιωτικών ΑΕΙ για μία θέση. Θα είναι και εν ενεργεία καθηγητές δημόσιων ΑΕΙ, με πρώτους όλων διδάσκοντες σε ιδρύματα της περιφέρειας. Τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια είναι εγκλωβισμένα, και λόγω του νομικού καθεστώτος τους, σε μεγάλη γραφειοκρατία. Για παράδειγμα, όπως ανέφερε πανεπιστημιακός στην «Κ», ας πάρουμε την πρόβλεψη του νόμου για την κάλυψη νέας θέσης σε σχολή δημόσιου ΑΕΙ. Η αρχή γίνεται με την προκήρυξή της. Για τη συγκρότηση του εκλεκτορικού σώματος ο νόμος λέει πως ένας καθηγητής της σχολής (ας τον ονομάσουμε Α) πρέπει να εξαιρεθεί από το εκλεκτορικό στην περίπτωση που μεταξύ των υποψηφίων για τη θέση υπάρχει κάποιος του οποίου το διδακτορικό επέβλεψε (ας τον ονομάσουμε Β). Δικαιολογημένα, θα σκεφτεί κάποιος, αλλά «γιατί υπάρχει αμάχητο τεκμήριο αμεροληψίας υπέρ ενός υποψηφίου όταν έχω υπάρξει επιβλέπων στο διδακτορικό του; Δεν είναι χειρότερο να εξαιρείται ένας ειδικός πάνω στο διδακτορικό και να μένουν άλλοι;», είναι το αντεπιχείρημα. Ωστόσο, τι έχει διαπιστωθεί ότι συμβαίνει σε αυτήν την περίπτωση σε ελληνικά πανεπιστήμια (όχι σε όλα, φυσικά); Αντί να εξαιρεθεί από το εκλεκτορικό σώμα ο καθηγητής (Α) επειδή επέβλεψε το διδακτορικό ενός υποψηφίου (Β), υπάρχουν πιέσεις προς τον… άτυχο υποψήφιο να μην καταθέσει υποψηφιότητα. Ο στόχος είναι, όπως γνωρίζουν οι παροικούντες την πανεπιστημιακή Ιερουσαλήμ, να διατηρήσει τη θέση του στο εκλεκτορικό σώμα ο καθηγητής του ΑΕΙ, ώστε να έχει λόγο (να διαλέξει ο ίδιος;) στις διεργασίες για το ποιος θα είναι ο επόμενος συνεργάτης του. «Αυτό συμβαίνει ειδικά σε μικρά τμήματα, όπου μπορεί πολύ εύκολα να 'στηθεί' το διδακτορικό. Δεν βγάζεις άκρη», ανέφερε στην «Κ» πανεπιστημιακός. Αλλωστε, ο υποψήφιος (Β) μπορεί να θέσει υποψηφιότητα σε άλλο ΑΕΙ· «δημόσιο της περιφέρειας ή ιδιωτικό της Αττικής», όπως σχολίασε με νόημα ο ίδιος καθηγητής. Αλλη περίπτωση στρέβλωσης που προκαλείται από τη γραφειοκρατία και τις μικροεπιδιώξεις των καθηγητών αφορά την ανάληψη διοικητικών αξιωμάτων στο ΑΕΙ. Ο νόμος θεωρείται πολύ αυστηρός και κατ' επέκτασιν αποθαρρυντικός, τουλάχιστον για κάποιους πανεπιστημιακούς. Για παράδειγμα, οι υποψήφιοι για τη θέση του κοσμήτορος πρέπει να είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης. Ετσι, σε σχολές όπου οι καθηγητές αναπτύσσουν και ιδιωτική επαγγελματική δραστηριότητα (π.χ. έχουν ιατρείο ή δικηγορικό γραφείο), ελάχιστοι ενδιαφέρονται να θέσουν υποψηφιότητα, αφού για να το κάνουν πρέπει να χάσουν το επαγγελματικό τους στάτους. «Ψάχνουμε με το ντουφέκι να βρούμε υποψηφίους», ειπώθηκε χαρακτηριστικά στην «Κ». Οσο δε για τη διαδικασία, κρίνεται τυπολατρική. Παλαιότερα, όλα γίνονταν πολύ γρήγορα, εκ των έσω, αφού για την εκλογή του κοσμήτορος ψήφιζαν τα μέλη της γενικής συνέλευσης της σχολής. Τώρα, όμως, χρειάζεται προκήρυξη για να γίνουν ηλεκτρονικά οι εκλογές. Την προκήρυξη συντάσσει η Γραμματεία, η οποία διαμαρτύρεται για τον επιπλέον γραφειοκρατικό φόρτο, έστω κι αν υπάρχει υπόδειγμα προκήρυξης. Γκρίνια υπάρχει και ως προς την αξιοποίηση των κονδυλίων που λαμβάνει το ΑΕΙ από ερευνητικά προγράμματα. Πάγιο αίτημα των δημόσιων πανεπιστημίων προς τους υπουργούς Παιδείας είναι η ελάφρυνση των διαδικασιών. Την ίδια στιγμή, υπάρχει μεγάλη ευελιξία στα νέα, μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια που ιδρύονται. «Οι καλές σχολές θα συνεχίσουν να προσελκύουν εξαιρετικούς νέους επιστήμονες και να διατηρούν τους υπάρχοντες, παρά τα γραφειοκρατικά βαρίδια. Αλλά οι υπόλοιπες;», ρωτάει, μιλώντας στην «Κ», πανεπιστημιακός εμβληματικής σχολής της χώρας. Ο ίδιος παρομοιάζει με το cobra effect (το φαινόμενο της κόμπρας) την προσπάθεια του ελληνικού κράτους να αποτρέψει με «υπερρύθμιση» τις προσπάθειες διαφθοράς, νεποτισμού και αναξιοκρατίας στα ΑΕΙ. Στην Ινδία, επί βρετανικής αποικιοκρατίας, για να περιορίσει η κυβέρνηση τις κόμπρες έδινε αμοιβή για κάθε νεκρό φίδι. Ο κόσμος, όμως, άρχισε να εκτρέφει κόμπρες στο σπίτι για να εισπράττει τα χρήματα. Οταν η κυβέρνηση σταμάτησε την αμοιβή, οι εκτροφείς άφησαν τα φίδια ελεύθερα. Ετσι, το πρόβλημα έγινε τελικά μεγαλύτερο από πριν.