Η Γερμανία -και η Ευρώπη- ξαναπαίζει με τη φωτιά

Η εκλογική νίκη των Εναλλακτικών για τη Γερμανία (ΑfD) στη Σαξονία – Άνχαλτ, ενός σχεδόν νεοναζιστικού κόμματος, είναι μια εξέλιξη που θα έπρεπε να μας ανησυχεί περισσότερο, από ότι οποιοδήποτε εκλογικό αποτέλεσμα σε περιφερειακές εκλογές μια χώρας μέλους της ΕΕ. Το ακροδεξιό AfD συγκέντρωσε περίπου 44,2%, υπερδιπλασιάζοντας το ποσοστό του από το 2021 και αφήνοντας τους Χριστιανοδημοκράτες CDU περίπου στο 18%. Για πρώτη φορά μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο, ένα κόμμα αυτής της ιδεολογικής κατεύθυνσης βρίσκεται τόσο κοντά στην κατάκτηση της εξουσίας σε ένα γερμανικό κρατίδιο. Advertisement Το αποτέλεσμα δεν είναι κεραυνός εν αιθρία, καθώς το AfD τα τελευταία χρόνια κέρδιζε όλο και περισσότερο έδαφος στις περιοχές που κάποτε αποτελούσαν την Ανατολική Γερμανία, οι οποίες εξακολουθούν να κουβαλάνε τα τραύματα της επανένωσης. Χαμηλότεροι μισθοί και περιουσίες, λιγότερες έδρες μεγάλων επιχειρήσεων, περιορισμένη εκπροσώπηση Ανατολικογερμανών στις ηγετικές θέσεις και η αίσθηση ότι το Βερολίνο θυμάται την περιοχή κυρίως όταν ανοίγουν οι κάλπες. Μετά την πτώση του Τείχους, ολόκληρες τοπικές κοινωνίες έχασαν εργοστάσια, νέους ανθρώπους και ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής τους συνοχής. Η οικονομική απόσταση μειώθηκε, αλλά η αίσθηση της περιφρόνησης παρέμεινε. Πάνω σε ένα τέτοιο κοινωνικό έδαφος φύτρωσε η ακροδεξιά. Η μετανάστευση έγινε το εύκολο άλλοθι για κάθε πρόβλημα. Η ακρίβεια, η ενεργειακή κρίση, η ανασφάλεια για τις θέσεις εργασίας και η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς μετατράπηκαν σε θυμό και το AfD βρήκε τον βολικό «ένοχο». Φταίει ο πρόσφυγας, ο μετανάστης , ο μουσουλμάνος , η ΕΕ, η Ουκρανία, οι πολιτικές ελίτ… Είναι η πιο παλιά και πετυχημένη συνταγή του κάθε δημαγωγού. Όταν η πραγματικότητα είναι σύνθετη, κατασκευάζεις έναν εχθρό και του φορτώνεις τα πάντα, όπως έγινε με τους Εβραίου την περίοδο του Μεσοπολέμου. Advertisement Υπάρχει επίσης η πολιτική κληρονομιά της Ανατολικής Γερμανίας. Τέσσερις δεκαετίες κομμουνιστικού αυταρχικού καθεστώτος δεν εξαφανίστηκαν με την πτώση του Τείχους. Για αρκετούς ψηφοφόρους της γερμανικής ανατολής, η Ρωσία δεν είναι ο εισβολέας που διαλύει την Ουκρανία, αλλά ο παλιός γνώριμος με τον οποίο η Γερμανία έκανε φθηνές ενεργειακές συμφωνίες. Το AfD επενδύει ακριβώς σε αυτή την ιστορική σύγχυση, ζητάει τερματισμό της βοήθειας προς την Ουκρανία, άρση των κυρώσεων και αποκατάσταση των σχέσεων με τη Μόσχα. Το AfD δεν είναι απλώς ένα «συντηρητικό» κόμμα. Η οργάνωσή του στη Σαξονία – Άνχαλτ έχει χαρακτηριστεί από την αρμόδια υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος ως αποδεδειγμένα ακροδεξιά – νεοναζιστική. Στελέχη του έχουν δικαιολογήσει ακόμη και τα εγκλήματα των SS, ενώ η πολιτική του στηρίζεται στον εθνοτικό διαχωρισμό, στην ξενοφοβία και στην αντίληψη ότι κάποιοι Γερμανοί είναι περισσότερο Γερμανοί από άλλους. Για την Κύπρο υπάρχει ακόμη ένας λόγος ανησυχίας. Ο βουλευτής του AfD Μαξιμίλιαν Κραχ επισκέφθηκε πριν λίγες μέρες το ψευδοκράτος, άκουσε με προθυμία το τουρκικό αφήγημα περί «δύο κρατών» και συνέβαλε στην προσπάθεια πολιτικής κανονικοποίησης του κατοχικού καθεστώτος. Το AfD εμφανίζεται εχθρικό προς την Τουρκία όταν μιλά για Τούρκους μετανάστες στη Γερμανία, αλλά εξαιρετικά ανεκτικό όταν η Άγκυρα παραβιάζει την κυριαρχία ενός κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Advertisement Η Γερμανία έχει ιδιαίτερο ιστορικό βάρος. Ο γερμανικός μιλιταρισμός συνέβαλε αποφασιστικά στην καταστροφή του Α΄ παγκοσμίου πολέμου και ο ναζισμός οδήγησε στον Β' παγκόσμιο πόλεμο, οργανώνοντας παράλληλα τη μαζική εξόντωση εκατομμυρίων ανθρώπων. Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται γιατί αυτό είναι κάποια νομοτέλεια, αλλά προειδοποιεί. Όταν μια χώρα με αυτό το παρελθόν αρχίζει να αντιμετωπίζει τον ακροδεξιό εξτρεμισμό ως κανονική πολιτική επιλογή, η Ευρώπη δεν έχει δικαίωμα να παριστάνει την ανυποψίαστη. Το AfD τρέφεται από πραγματικά προβλήματα, αλλά προτείνει επικίνδυνα ψέματα. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η περιφρόνηση των ψηφοφόρων ούτε η αντιγραφή της ακροδεξιάς. Χρειάζεται οικονομική προοπτική, σοβαρή μεταναστευτική πολιτική, ασφάλεια και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Διαφορετικά, η αγανάκτηση θα συνεχίσει να ντύνεται με τα παλιά, σκοτεινά χρώματα και η Ευρώπη γνωρίζει πολύ καλά πού μπορεί να οδηγήσει αυτό.