A IA segundo Bill Gates

A finais dos anos noventa lin o libro Camiño ao futuro -The Road Ahead na súa versión orixinal-, escrito por Bill Gates, daquela CEO de Microsoft, coa colaboración de Nathan Myhrvold e Peter Rinearson. Pareceume moi interesante e visionario. Falaba de como a informática e as telecomunicacións ían crear unha «autoestrada da información» que o transformaría todo. Non viu, nin sequera intuíu, o auxe da IA no que levamos anos instalados. Ao ritmo ao que cambian as tecnoloxías en xeral, e as intelixentes en particular, é moi difícil prever o que haberá dentro de tres anos, así que imaxinen dentro de tres décadas. A universalización da informática e das telecomunicacións, xunto co seu constante abaratamento, constituiría o soporte necesario para crear esa autoestrada pola que circularían textos, sons, imaxes, vídeos, servizos dixitais e mesmo o diñeiro. A súa visión era optimista, aínda que apuntaba algúns problemas ou riscos que hoxe se repiten e extraordinariamente amplificados: a seguridade, a privacidade, o desemprego tecnolóxico, a fenda dixital e mesmo o illamento social eran algunhas das súas preocupacións. A IA non era o único que estaba ausente no libro. Na primeira edición nin sequera apostou por internet, algo que se corrixiu en edicións posteriores. De feito, xa en 1995, o ano en que apareceu a primeira edición do libro, Gates publicou un memorando interno na súa compañía no que cualificaba internet como o acontecemento máis importante desde o PC de IBM e recoñecía que a súa expansión estábase a producir máis rapidamente do esperado. Tampouco anticipou o protagonismo da web aberta, dos motores de busca, das redes sociais e o papel da sociedade como xeradora de contidos para esa autoestrada. Nin o teléfono intelixente como dispositivo universal de acceso ao mundo dixital. Ao cabo, nin sequera aqueles que constrúen o futuro poden anticipar a maior parte do que está por chegar. Agora, tres décadas despois e xa como presidente da Fundación Gates, publicou un artigo moi interesante baixo o título A axitada era da IA xa está aquí. As decisións que tomemos agora son fundamentais. Nel afirma que a transición que vivimos cara á era da IA será unha das máis turbulentas da historia, e iso que xa tivemos épocas convulsas. Cre, e eu tamén, que non estamos preparados nin nos estamos a preparar suficientemente para o que vén, en parte porque subestimamos o seu alcance. Gates lémbranos que estas tecnoloxías intelixentes, a diferenza das anteriores, poden substituír a cognición humana, son rapidamente asimilables, porque se instalan nos dispositivos dos que xa dispoñemos e se manexan mediante a linguaxe, e afectarán a todos os sectores de actividade. Identifica, sobre todo, tres grandes riscos. O primeiro é o desemprego tecnolóxico, non só o relacionado co traballo manual, senón agora tamén co de oficina, que afectará especialmente á mocidade que busca os seus primeiros empregos. Isto esixirá repensar o traballo e as condicións laborais, así como garantir unha certa seguridade económica. O segundo é a capacidade da IA para amplificar mesmo aquilo que é malo: os ciberataques, a ciberdelincuencia, a desinformación, as armas autónomas e unha posible perda de control sobre sistemas críticos. Por último, están os seus efectos psicosociais, particularmente no que eu denomino delegación cognitiva e na dependencia emocional da IA, capaz de frear o desenvolvemento social, sobre todo o das persoas máis novas. Aínda que a IA pode mellorar a saúde, a educación, os servizos públicos ou a agricultura, e algúns destes beneficios poden ser especialmente importantes nos países de baixos ingresos, Gates advírtenos -e coincido plenamente con el- de que eses resultados non se producirán sen máis. O seu documento é tamén propositivo e nel recolle distintas liñas de actuación. Entre elas, a creación dun organismo internacional para gobernar a IA, e di que temos que facelo canto antes. Outra leva tempo propoñéndoa, mesmo desde antes deste auxe da IA que agora vivimos, e consiste en reequilibrar a fiscalidade gravando a IA e os robots para financiar a recualificación das persoas e unha rede de protección social suficiente. Unha terceira resultoume a máis rechamante e, témome que moi dificilmente vai ser levada á práctica: reservar determinados traballos exclusivamente para as persoas por razóns económicas ou de dignidade, como os relacionados co coidado doutros. Obviamente, mentres non se poidan realizar con máquinas ou non resulte economicamente rendible facelo, seguiremos realizándoos as persoas; máis alá diso, póñoo en dúbida. Gates conclúe cunha verdade de Perogrullo, pero, como en tantos outros casos, non podemos dar por sentado que o sentido común vaia prevalecer: estas decisións non poden deixarse nas mans dos tecnólogos, senón que requiren procesos públicos e democráticos. Estou de acordo con Bill Gates, quizais porque hai xa moito tempo que deixou de ser un deles.