Σοφία Ρομπόλη: Η «φωνή» αυτών που δεν μπορούν να ακούσουν

«Στα δικαστήρια έχει τύχει να μου φέρουν τον κωφό πισθάγκωνα δεμένο. 'Μα πώς να μιλήσουμε με νοηματική αν είναι δεμένος;' ρωτώ και σου λένε 'δεν γίνεται'. Οι αστυνομικοί και γενικότερα οι λειτουργοί θα πρέπει να κάνουν μαθήματα πώς να αντιμετωπίζουν ένα άτομο με αναπηρία», λέει η Σοφία Ρομπόλη. Φωτ. ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΛΙΑΣ «Γεια σας!». Μια παρέα αγοριών, θα 'ταν γύρω στα 13-14, την αναγνώρισε και τη χαιρέτησε από μακριά. Η Σοφία Ρομπόλη σήκωσε το χέρι και ανταπέδωσε εγκάρδια. «Γεια, παιδιά». Μικρό το παράθυρο από όπου τη βλέπουμε στην τηλεόραση, αλλά ακόμα κι από εκεί μπαίνει καθημερινά στα σπίτια μας, μας συνοδεύει στο φαγητό μας, έχουμε δει στο πρόσωπό της να αντανακλούν τα χειρότερα και τα καλύτερα νέα. Δεν ήταν οι μόνοι που την αναγνώρισαν εκείνο το βράδυ στη Νέα Ιωνία. Και μια γυναίκα από το διπλανό τραπέζι σηκώθηκε να τη χαιρετήσει. Η θεία της είναι κωφή και η Σοφία την έχει συνοδεύσει ουκ ολίγες φορές στον γιατρό. «Να 'σαι πάντα καλά», της είπε. Εκτός από τη δουλειά της στον Alpha, η Σοφία Ρομπόλη συνεργάζεται εδώ και πολλά χρόνια με την Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος, διευκολύνοντας τα μέλη της στις επαφές με τις δημόσιες υπηρεσίες, τα νοσοκομεία, τα δικαστήρια. «Η Ομοσπονδία Κωφών δίνει το δικαίωμα σε κάθε κωφό να έχει δωρεάν διερμηνέα περίπου 20 με 25 φορές τον χρόνο για προσωπικές τους υποθέσεις, διαχειριζόμενη τη μικρή επιχορήγηση που δέχεται από το κράτος. Είναι ελάχιστες ώρες. Φαντάσου μόνο μια έγκυο γυναίκα πόσες φορές χρειάζεται να πάει στον γιατρό και πόσες αφότου γεννήσει. Φαντάσου να έχεις μια χρόνια ασθένεια, έναν καρκίνο, ένα αυτοάνοσο». Προχθές είχε τρία ραντεβού με ασθενείς την ίδια ημέρα. «Να λέω στους γιατρούς 'σας παρακαλώ, θα είμαι στο καρδιολογικό, στην πνευμονολογική, στο αιματολογικό, ανάλογα, φωνάξτε με όταν έρθει η σειρά μας γιατί αν περιμένω εδώ θα χάσω τον άλλο γιατρό'. Κι όμως, όταν ήρθε η σειρά της ασθενούς μου, βγήκαν και φώναζαν το όνομά της στον διάδρομο. Το όνομα της κωφής γυναίκας. Δεν απάντησε και πήγαν στον επόμενο. Τρελαίνομαι γιατί έχω περάσει τόσα χρόνια στα νοσοκομεία να εκπαιδεύω τους γιατρούς, το προσωπικό, τους νοσοκόμους πώς να συμπεριφέρονται στον συνοδό και στον ασθενή». Γι' αυτό οι κωφοί επισκέπτονται τόσο σπάνια τα νοσοκομεία, υποστηρίζει. «Αισθάνονται πολύ αδύναμοι να τα βάλουν με το ευρύτερο σύστημα, νιώθουν ότι ενοχλούν. Οπότε μένουν σιωπηλοί. Εγώ πάντως δεν μπορώ να το δεχθώ άλλο αυτό. Πρέπει τα νοσοκομεία να γίνουν προσβάσιμα για όλες τις αναπηρίες. Δεν μπορεί τα εξωτερικά ιατρεία ή τα επείγοντα περιστατικά να είναι δέκα σκαλιά κάτω». Ομως η συμπερίληψη έγινε κι αυτή ένα buzzword, λέξη κενή περιεχομένου. «Με το να βάλει το κράτος τρία τάμπλετ σε τρία νοσοκομεία πιστεύει ότι κάνει προσβάσιμη την επικοινωνία με τους γιατρούς; Οχι βέβαια, λυπάμαι γιατί δεν μπορούν να καταλάβουν ότι και οι κωφοί τρέχουν και οι ασθενείς τρέχουν και δεν μπορούν να τρέχουν γύρω από ένα τάμπλετ. Λυπάμαι που δεν μπορούν να καταλάβουν ότι η επαφή των ασθενών χρειάζεται να είναι διά ζώσης και όχι μέσω βιντεοκλήσης. Οτι είναι μια προχειρότητα, παρηγοριά στον άρρωστο μέχρι να βγει η ψυχή του». Ειρήσθω εν παρόδω, τα τάμπλετ σε λίγες μέρες εξαφανίστηκαν. Θέτει ένα πολύ απλό ερώτημα: Γιατί το ΕΚΑΒ να μην έχει διερμηνέα; «Πώς ένας άνθρωπος που παθαίνει εγκεφαλικό θα καλέσει σε βοήθεια; Γιατί να μην υπάρχει ένας τρόπος, ένα κόκκινο κουμπί, να ειδοποιείται το ασθενοφόρο;». Ο αγαπημένος φίλος Η Σοφία υπηρετεί την ιατρική διερμηνεία 28 χρόνια τώρα. Τα τελευταία 25 το κάνει ως κάποιου είδους φόρο τιμής σε αγαπημένο φίλο της από το Θέατρο Κωφών στον οποίο χρωστάει τον τρόπο που νοηματίζει. «Ημουν διερμηνέας του σε όλα, στο θέατρο, στις παραστάσεις, στις συναντήσεις με σκηνοθέτες. Ηξερα τα πάντα γι' αυτόν, αλλά δεν ήξερα ότι ήταν ασθενής, ακριβώς γιατί ούτε ο ίδιος είχε κατανοήσει τη σοβαρότητα της κατάστασής του. Πρέπει ο γιατρός να εξηγεί τι σημαίνει ένας επιστημονικός όρος, τι πρόκειται να γίνει. Εγώ το κάνω πάρα πολύ συχνά αυτό, δηλαδή πάρα πολύ συχνά σταματάω και λέω στον γιατρό αν μπορεί να μας δώσει λίγο παραπάνω χρόνο για να μας εξηγήσει, για παράδειγμα, τι ακριβώς θα γίνει εάν ο ασθενής δεν πάρει τα χάπια του». Με τον φίλο της δυστυχώς δεν έγιναν έτσι τα πράγματα. «Μια μέρα μπήκε στο νοσοκομείο και λίγη ώρα μετά έφυγε από τη ζωή· και εγώ είπα ότι από εδώ και πέρα, όσο εγώ μπορώ και όσο περνάει από το χέρι μου, δεν θα υπάρξει κωφός που να μη γνωρίζει τι σημαίνει η ασθένεια που έχει». Πρόσφατα ήμουν με έναν ασθενή που έκανε σπινθηρογράφημα και εκείνη τη στιγμή άρχισε να βρίσκεται σε έμφραγμα. Τον ανεβάζουν σε φορείο και αρχίζουν και τρέχουν. Ενας γιατρός με καθίζει πάνω στο φορείο, να εξηγώ στον κωφό ασθενή τι συμβαίνει… Εχει ευτυχήσει να βρει συμμετόχους στην προσπάθειά της. «Οταν μια κορυφαία θωρακοχειρουργός της χώρας έμαθε ότι ένας κωφός τράκαρε με γουρούνα στη Μήλο, σήκωσε ελικόπτερο να πάει βράδυ να τον πάρει, να τον φέρει Αθήνα. Με παίρνει τρεις η ώρα το ξημέρωμα και μου λέει 'τσακίσου, έλα, θέλω να μιλήσω μαζί του, δεν ξέρω πού πονάει, θέλω να μάθω, πρέπει να έρθεις εδώ'. Οταν πήγα, την αγκάλιασα, τη φίλησα». Συχνά στους διαδρόμους εκτυλίσσονται σκηνές βγαλμένες λες από την τηλεοπτική σειρά «The Pitt». «Πρόσφατα ήμουν με έναν ασθενή που έκανε σπινθηρογράφημα και εκείνη τη στιγμή άρχισε να βρίσκεται σε έμφραγμα. Τον ανεβάζουν σε φορείο και αρχίζουν και τρέχουν. Ενας γιατρός με σηκώνει κι εμένα και με καθίζει πάνω στο φορείο, να εξηγώ στον κωφό ασθενή τι συμβαίνει. Θεωρώ ότι ο γιατρός εκείνη την ώρα έκανε ακριβώς ό,τι υπαγόρευε ο όρκος του». Αόρατη αναπηρία Η κώφωση είναι μια αναπηρία αόρατη. «Πολύ συχνά ακούμε διαμαρτυρίες από το κοινό όταν εξυπηρετούμαστε», λέει η Σοφία Ρομπόλη. «Τους λέω ότι πρόκειται για κωφό ασθενή, με κάρτα αναπηρίας, άρα έχει προτεραιότητα. 'Ολοι εδώ ανάπηροι είμαστε', φωνάζουν». Υπάρχουν και γιατροί που δυσανασχετούν όταν βλέπουν διερμηνέα. «'Εγώ συνεννοούμαι μια χαρά', μου λένε. Ναι, ένας ασθενής μπορεί να ξέρει χειλανάγνωση, αλλά τι γίνεται με τις έννοιες; Οι κωφοί δεν μπορούν να καταλάβουν απαραίτητα εξειδικευμένες ιατρικές έννοιες». Κατά κανόνα, εάν υπάρχει διερμηνέας, οι γιατροί απευθύνονται σε αυτόν. «Ο ασθενής είναι ο κύριος», τους διορθώνει η Ρομπόλη. Συχνά, όταν μεταφέρουν κάποια πολύ δυσάρεστη είδηση, θα της πουν «μην τους το πεις ακριβώς έτσι». «Θα διερμηνεύσω πιστά οτιδήποτε ακουστεί στον χώρο. Και με το ύφος που θα ειπωθεί», λέει εκείνη. Πολλοί κωφοί μπορεί να τη ρωτήσουν τι πιστεύει ή τι θα έκανε στη θέση τους. «Εγώ επαναλαμβάνω όσα είπε ο γιατρός μέχρι να καταλάβω ότι έχει γίνει κατανοητό. Εμείς πρέπει να είμαστε ουδέτεροι. Δεν μπορούμε να εκφέρουμε γνώμη. Το βράδυ όταν πάω σπίτι θα σκεφτώ τι έκανα, τι μπορούσα να έχω κάνει καλύτερα». Η συμπερίληψη Μα δεν είναι μόνο στα νοσοκομεία το πρόβλημα. «Και στα δικαστήρια έχει τύχει να μου φέρουν τον κωφό πισθάγκωνα δεμένο, γιατί, για παράδειγμα, έχει κάνει μια απλή παράβαση του ΚΟΚ. 'Μα πώς να μιλήσουμε με νοηματική αν είναι δεμένος;' ρωτώ και σου λένε 'δεν γίνεται'. Οι αστυνομικοί και γενικότερα οι λειτουργοί, πριν ορκιστούν να υπηρετήσουν το Δημόσιο, θα πρέπει να κάνουν μαθήματα πώς να αντιμετωπίζουν ένα άτομο με αναπηρία». Και οι δύο σκεφτόμαστε το τραγικό περιστατικό με τους αστυνομικούς που άδειασαν τα όπλα τους σε ένα αυτιστικό αγόρι. «Οταν μιλάς για συμπερίληψη και οι δημόσιοι λειτουργοί δεν είναι εκπαιδευμένοι στη συμπερίληψη, η συμπερίληψη δεν θα περάσει ποτέ στον κόσμο». Οι ειδήσεις και η «ίντριγκα» Η Σοφία Ρομπόλη εμφανίζεται καθημερινά στις ειδήσεις του Alpha. «Ολα τα δελτία μας είναι προσβάσιμα», λέει με καμάρι. Στην τηλεόραση εμφανίστηκε πρώτη φορά τον Αύγουστο του '97. Το τοπίο τότε δεν ήταν ιδιαίτερα φιλόξενο όσον αφορά τη διαφορετικότητα. «Ακουγα σχόλια όπως 'τι τη θέλουμε τη μουγγή; Για ποιο λόγο ήρθε εδώ;'». Πάλεψε πολύ για να αλλάξει η νοοτροπία. Η τομή ήρθε στα Τέμπη. «Ακούστε, στο τρένο υπήρχαν και παιδιά κωφών. Και αυτοί οι άνθρωποι χρειάζεται να καταλάβουν τι έχει συμβεί». Εκείνη την ημέρα έμεινε στον αέρα τέσσερις ώρες σερί. Η ζωντανή μετάδοση είναι πολύ απαιτητική. Δίνει ένα παράδειγμα: «Το καινούργιο κόμμα ο κ. Τσίπρας το έβγαλε ΕΛΑΣ. Και γυρνάει ο πρωθυπουργός και λέει 'το ΕΑΜ το άφησε στον Πολάκη'. Για εμένα αυτό έχει ίντριγκα. Να το πω. Να το δώσω μέσα σε τέσσερα έως έξι δευτερόλεπτα, να βγάλω όλη την ελληνική ιστορία που περιέχει το ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ. Οι ειδήσεις είναι ναρκωτικό. Ερωτας. Η ιατρική είναι αποστολή». Τι θα άφηνε από τα δύο; «Κανένα. Γι' αυτό τρέχω. Και θέλω να παρακαλέσω τους τροχονόμους να μη με γράφουν. Τρέχω για να προλάβω». Η συνάντηση Βρεθήκαμε για ελαφρύ βραδινό στην «Μπομπίνα», μια καταπληκτική γαστροπάμπ στη Νέα Ιωνία. Μοιραστήκαμε μια σαλάτα με ντοματίνια και σφέλα και ένα ταρτάρ μόσχου και ήπιαμε ροζέ κρασί εγώ και ένα απόσταγμα εκείνη. «Αυτή η δουλειά όλα τα κακά μπορεί να έχει. Να μην πληρώνεσαι στην ώρα σου ή να μην πληρώνεσαι ποτέ. Να μην έχεις να πληρώσεις τον ΕΝΦΙΑ ή τον ΕΦΚΑ. Αλλά έχει ένα καλό. Δεν βαριέσαι ποτέ. Κάθε μέρα έχεις και μια άλλη εμπειρία. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, δεν ξέρω πώς θα είναι το αυριανό μου πρόγραμμα. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να αλλάξει». Το μόνο που ξέρει είναι ότι αμέσως μετά το ραντεβού μας θα πάει για τρέξιμο. «Αλλιώς θα είχα σκοτώσει κόσμο».