एन. रघुरामन यांचा कॉलम: जबाबदारी मुलाला परिपक्व बनवते...

1 डिसेंबर 1978 हा माझ्या पहिल्या पगाराचा दिवस होता. मी तो पगार आईच्या हातात दिला, तिने तो देवापुढे ठेवला. त्यानंतर तो वडिलांकडे दिला. वडिलांनी विचारले, 'तुला या पैशांचे काय करायचे आहे?' त्या एका प्रश्नाने क्षणात माझ्या मनातील त्या लहान मुलाला एकदम मोठे करून टाकले. मला जाणवले की वडील आता कोणत्याही लहान मुलाशी नाही, तर स्वतःच्या बरोबरीच्या व्यक्तीशी बोलत आहेत. हे काही माझा पगार त्यांच्यापेक्षा जास्त होता म्हणून नव्हे, तर आता मीसुद्धा कमावता झालो होतो. त्यांनी सुचवले, 'तू स्वतःसाठी, आईसाठी आणि बहिणीसाठी काहीतरी खरेदी कर.' त्यानंतर तो संवाद आला ज्याने सर्वकाही बदलून टाकले- 'जानेवारीपासून तू घर चालवशील. मी तुझ्या बहिणीच्या लग्नासाठी बचत करेन.' मी होकारार्थी मान डोलावली. त्या रात्रीचे जेवण हे आयुष्यातील सर्वात संस्मरणीय जेवणांपैकी एक ठरले. त्यानंतर त्यांनी घरातल्या प्रत्येक खर्चाची माहिती मला राहील आणि घरातील महत्त्वाच्या निर्णयांमध्ये माझा सल्ला घेतला जाईल, याची पूर्ण काळजी घेतली. जेव्हा जेव्हा मी काही न बोलता प्रश्नार्थक नजरेने पाहायचो- 'तुम्ही माझ्याकडून हे सांभाळण्याची अपेक्षा कशी करू शकता?' तेव्हा ते फक्त डोळे आणि मान थोडी उजवीकडे वळवायचे. त्याचा स्पष्ट अर्थ असायचा: 'हे तुलाच करायचे आहे.' मुलांमध्ये लढाऊ वृत्ती आणि कणखरपणा निर्माण करण्यासाठी त्यांच्यावर आर्थिक जबाबदाऱ्या सोपवणे अत्यंत आवश्यक असते, असा माझ्या वडिलांचा ठाम विश्वास होता. हा धडा आजच्या काळात अधिक प्रस्तुत आणि समर्पक ठरतो. मध्य प्रदेशातील खंडवा येथील माझे सहकारी उदय मंडलोई यांच्या मुलाने अहमदाबादमधील वार्षिक 10 लाख रुपये वा बंगळुरूमधील 12 लाख रुपयांऐवजी 9 लाख रुपयांची 'वर्क-फ्रॉम-होम' नोकरी स्वीकारली. हा समजूतदार निर्णय असू शकतो. मात्र, उदय यांच्यावर यापेक्षाही मोठी जबाबदारी येते: ती म्हणजे कमावता मुलगा घरात एक प्रवासी बनून राहणार नाही, याची खबरदारी घेणे. आता हळूहळू त्याच्या हातात वाहनाचे स्टिअरिंग व्हील सोपवण्याची वेळ आली आहे; जसे मला स्वावलंबी बनवण्यासाठी माझ्या वडिलांनी केले होते. मॅनेजमेंट टिप: जेव्हा मूल कमवायला लागते, तेव्हा केवळ आनंदोत्सव साजरा करू नका. त्याच्यावर जबाबदारी निश्चित करा. पगार त्याला कमावता बनवतो; पण जबाबदारी मुलाला परिपक्व बनवते.