Era ora dera vertat

Possiblament aguest ostiu, era Val d'Aran, a presentat era densitat de manifestacions mès grana dera istòria en matèria de lengua occitana. A nivèu de musica auem gaudit d'un concèrt d'Alidé Sans en refugi de Colomèrs, deth tradicionau concèrt de Nadau ena Corsa, dera actuacion de Lou Sariol en Refu, de concèrts de Sarabat e Rambalh, deth concors Aran-vision e actuacions de Mercè Morera o d'Es Paoesses e d'autes coraus; auem escotat a Montcorbisounds damb pèces araneses, a Joan Francesc Tisner en Salardú e a Lo Bal del Lop en Vilac... Me brembi d'aqueri començaments enes que se guardaue ad aguesti grops damb perplexitat e n'apareishie bèth un, bèth còp ar an. Aguest ostiu era preséncia a estat grana. Aué ei normau un concèrt de musica occitana en Aran; hè 40 ans ère extraordinari. Possiblament aguest ostiu, era Val d'Aran, a presentat era densitat de manifestacions mès grana dera istòria en matèria de lengua occitana. E non a estat sonque era musica; es manifestacions en occitan o sus er occitan an estat diuèrses, començant pes tradicionaus corsa Aran per sa lengua e era Pujada ath Pòrt de Salau qu'enguan a artenhut a hèr castèths umans ath cap deth Pòrt damb era intervencion des Casterèrs de Tolosa, o es ja tradicionaus actuacions des grops de dances araneses, que cada ostiu amplissen es places d'Aran. Mereish mencion eth consolidat hestivau Sons dera Garona, que pendent tres dies a amplit Salardú de musiques e actes occitans e qu'a compdat damb era preséncia de parades deth CAOC, dera Fundacion deth Musèu e der IEA-AALO; o eth creishent Ohana, Hestivau familhar e de literatura en Garòs; o era excellenta conferéncia sus parpalhòles araneses impartida, en occitan, per Carmen Casasnovas, qu'Aran pera Natura organizèc ena Auberja Matacabòs; o es representacions teatraus dera companhia Teatròlha; o era conferéncia que sus eth maquis hec JC Riera en començar er ostiu, en Bossòst; o era conferéncia organizada pera Fundacion Ager, ena Bibliotèca de Vielha, laguens des actes des Prèmis Mn Jusèp Amiell ena que Laura Gutiérrez parlèc sus eth Gigant Mandronius e Francesc Sangar sus era situacion dera lengua occitana. O es conferéncies «10 tastets de coneishement, Sciéncia en Aran» qu'eth 29 d'Agost s'impartiren en Hotel Tuc Blanc. A remercar tanben era jornada de reflexion sus era lengua estandard qu'er Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana e er Institut d'Estudis Occitans organizèren en Parador de Vielha a començament de juriòl. Destaque, tanben, era inauguracion des panèus literaris damb frases de Mossen Condò que Lengua Viua a organizat pendent aguest ostiu en Canejan, Bagergue, Les, Montgarri, Sant Joan de Toran, Salardú... en tot crear ua rota literària, qu'an batiat coma «Es peades de Mossen Condò». Tanben auem gaudit des programes d'aqueres hèstes majors qu'an incrementat era preséncia dera lengua. O, dera ordenacion diaconau de Mateo Arias eth 19 de juriòl ena Glèisa de Vielha que compdèc damb ua preséncia significada dera lengua occitana. A remercar, en començament der ostiu, era presentacion en Institut d'Estudis Ilerdencs de dus libres publicats per IEA-AALO: eth recuelh des articles en diari Segre, de Ròsa Salgueiro e eth recuelh des Cimalhs en La Mañana. E er ostiu mos a deishat mès novetats coma eth Plen dera Acadèmia aranesa dera lengua occitana, damb eth cambi de president. E er ostiu mos a deishat mès novetats coma eth Plen dera Acadèmia aranesa dera lengua occitana, damb eth cambi de president. Aué e volut remercar qu'er ostiu ena Val d'Aran a estat un borider d'actes occitans o en occitan; se mos quedam damb aguestes dades poderíem auer era sensacion de que tot auance a bon ritme, de que recuperam espaci ena normalizacion sociau dera lengua. Però non ei atau, mom ei real, ei un miratge: er increment dera preséncia dera lengua nòsta se relativize se compdam er enorme increment d'actes e manifestacions que s'an viscut enes autes lengües e subertot en castelhan. Ei eth non parar... un creishement geometric d'actes entà non arturar-se; moviment constant. Non impòrte era lengua; cau botjar-se. Aparentament auem milhorat però es observadors mès critics saben que non ei atau e qu'en realitat es administracions, qu'an de protegir e promòir era lengua nòsta non ac an hèt e mos an deishat un estat de confusion que dempús der ostiu produïrà ua sensacion de tristor. S'auem en compde qu'es manifestacions folcloriques, es hgèstes, son lo darrèr que quede, e que s'incrementen abans qu'ua lengua desapareishque, alavetz milhor que mos reorientem. Aparentament auem milhorat però es observadors mès critics saben que non ei atau e qu'en realitat es administracions, qu'an de protegir e promòir era lengua nòsta non ac an hèt e mos an deishat un estat de confusion que dempús der ostiu produïrà ua sensacion de tristor. Pr'amor que, a on son es actuacions institucionaus entà introduïr as toristes ena nòsta identitat? A on an quedat es intervencions des govèrns entà facilitar as immigrants era sua integracion ena cultura pròpria deth país? Quines mesures se prenen entà promòir era preséncia der occitan enes tecnologies? Quin trabalh se hè des des administracions damb es joeni entà qu'assomisquen era lengua deth país? Ara ven era ora dera vertat. Didec Dòn Quishòt en gésser de Barcelona: «Aciu era mia desgràcia... s'emportèc es mies artenhudes glòries; aciu tenguec era fortuna es sòns torns e retorns damb jo; aciu s'escuriren es mies aventures; aciu, finaument, queiguec era mia sòrt entà non lheuar-se mès!» Jusèp Loís Sans Socasau Membre de l'Institut d'Estudis Aranesi