Αστυνομεύοντας το γήρας

Για να κρίνεις δίκαια έναν τραγουδιστή που εισπράττει επί δεκαετίες λατρευτικά χειροκροτήματα, δεν αρκεί να αξιολογήσεις τη φωνή του στα ογδόντα του. Πρέπει και να λάβεις υπ' όψιν την επίδραση των χειροκροτημάτων στον χαρακτήρα του. Τον εθισμό στην επιβράβευση, που αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικότητάς του. Το φωνητικό ταλέντο είναι ένας μυς, που φθείρεται όπως όλοι οι άλλοι. Η καλλιτεχνική ανάγκη για έκφραση, ωστόσο, μπορεί να αποβεί αειθαλής. Οσοι δυσανασχετούν δημοσίως με αφορμή την πρόσφατη εμφάνιση του Γιάννη Πάριου σε συναυλία στην Κύπρο (ο τραγουδιστής θεωρήθηκε ληθαργικός και φωνητικά απογοητευτικός), αναπαράγοντας ανηλεώς τα viral βίντεο που τάχα αποδεικνύουν την παρακμή του, έχουν πέσει έξω σε ένα βασικό σημείο της αποδόμησης την οποία επιχειρούν. Αν τα νιάτα του Πάριου έφυγαν, μαζί τους έφυγε και η υποχρέωσή του να επιδείξει τα χαρίσματα της νεότητάς του. Αν κάποτε ο Πάριος τραγουδούσε για τους άλλους, τώρα δικαιούται να τραγουδάει για τον εαυτό του. «Μα δεν καταλαβαίνει ότι δεν τραγουδάει όπως τραγουδούσε;» αναρωτιούνται πολλοί. Ο Πάριος μπορεί να το έχει καταλάβει. Το πρόβλημα φαίνεται να το έχουν εκείνοι που πληρώνουν εισιτήριο περιμένοντας να ακούσουν ένα ιατρικό θαύμα, νότες φερμένες από το παρελθόν. Αν κάποιος λοιπόν δυσκολεύεται να συμφιλιωθεί με το γήρας, αυτός δεν είναι ο Πάριος, αλλά όσοι αξιώνουν από αυτόν να παραμείνει νέος για πάντα. Η νεότητα ως φετίχ Οταν ένας καλλιτέχνης κρίνεται κατώτερος των προσδοκιών μας, η λύση στο πρόβλημα είναι απλή: να μην έχουμε πια προσδοκίες από αυτόν και να τον αφήσουμε ήσυχο. Το γεγονός ότι ο Γιάννης Πάριος εξακολουθεί να γίνεται στόχος επιθέσεων και μάλιστα όχι μόνο για τη φωνή του (Γιατί δεν τραγουδάει όρθιος; Γιατί μοιάζει κουρασμένος;) υποδηλώνει ότι το πρόβλημα ενδιαφέρει περισσότερο από τη λύση του. Κατά βάθος δεν είναι οι επιδόσεις του Πάριου αυτές που ενοχλούν, αλλά η ίδια η ηλικία του. Το γεγονός ότι ο καλλιτέχνης παραμένει στο προσκήνιο αντί να αποσυρθεί ησύχως, νευριάζει τους φετιχιστές της νεότητας γιατί διαρρηγνύει τη ρατσιστική ιεράρχηση που επιφυλάσσουν στους ανθρώπους, με αξιακό κριτήριο την ηλικία τους. Δέρματα στιλπνά, πρόσωπα εκστατικά, σώματα γυμνασμένα: η σύγχρονη κουλτούρα φιλτράρει την εικόνα των δημόσιων προσώπων μέσα από το αισθητικό πρότυπο του TikTok και της AI. Οι γηραιοί ας υπάρχουν αλλά ας μη φαίνονται, γιατί αν φανούν, θα μας θυμίσουν ότι μια μέρα θα γίνουμε σαν εκείνους. Δεν κόπτονται για την παρακαταθήκη του Πάριου όσοι ζητούν τον εξοβελισμό του από τη δημόσια σφαίρα, απλώς ακολουθούν ηθελημένα ή αθέλητα μια ευρύτερη πολιτισμική τάση που συσχετίζει το γήρας με την αναξιότητα και το αίσθημα ντροπής. Το κόστος της φήμης Η μεγάλη φήμη, βέβαια, περιέχει μια εγγενή αντίφαση: τη συνύπαρξη της λατρείας με το μίσος. Η αποδοχή της πρώτης συνεπάγεται το βάρος του δεύτερου. Δεν υπάρχει ενδιάμεση κατάσταση. Οταν ένα διάσημο πρόσωπο απολαμβάνει για αμέτρητα χρόνια τη θετική κριτική υπό μορφήν αποθέωσης, δεν μπορεί παρά να υποστεί και την αρνητική κριτική εξίσου υπερβολικά όταν τα πράγματα αλλάξουν. Πρόκειται για τις δύο όψεις του νομίσματος που ορίζει την παράλογη «αγορά» σχέσεων μεταξύ ειδώλων και κοινών θνητών. Το ένα ακραίο συναίσθημα νομιμοποιεί το άλλο. Πέρα από την άδικη ή υπερβολική κριτική, πάντως, υπάρχει και η αρνητική κριτική που δεν είναι ούτε άδικη ούτε υπερβολική· είναι απλώς σκληρή. Στο πλαίσιο αυτό, η παρατήρηση ότι η απόδοση ενός τραγουδιστή σε μια συναυλία ήταν κακή δεν είναι αθέμιτη, αρκεί να εκφράζεται ευπρεπώς. Με την ίδια λογική που το γήρας δεν πρέπει να δαιμονοποιείται, δεν πρέπει και να μετατρέπεται σε ταμπού. Θα ήθελε ένας ενεργός επαγγελματίας με καριέρα σχεδόν εξήντα ετών και εκατομμύρια πωλήσεις στο ενεργητικό του να αντιμετωπίζεται σιωπηλά και συγκαταβατικά σαν ανήμπορος; Μάλλον όχι. Οσο ο Πάριος και κάθε άλλος στη θέση του αντέχει να τραγουδάει, αντέχει και όσους δεν αντέχουν το τραγούδι του.