Ξέφρενη πορεία στον τουρισμό

Φόρτωση Text-to-Speech... Ο καλπασμός του τουρισμού συνεχίστηκε και φέτος παρά την ακρίβεια και τη διεθνή γεωπολιτική αστάθεια. Το πρώτο εξάμηνο ήταν ενδεικτικό: οι διεθνείς αεροπορικές αφίξεις ξεπέρασαν κατά 4% τις περυσινές, ενώ η εισερχόμενη ταξιδιωτική κίνηση αυξήθηκε κατά 20,9%. Η Aegean κατέγραψε νέο ιστορικό ρεκόρ ημερήσιων πτήσεων τον Ιούλιο, ενώ το φθινόπωρο είναι πλέον η νέα τουριστική περίοδος, με πρωτοφανείς κρατήσεις. Δεν πρόκειται για ελληνικό φαινόμενο. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση, η ελληνική αγορά συγκαταλέγεται στις εννέα ευρωπαϊκές που σημείωσαν νέο ιστορικό ρεκόρ ημερήσιων αφίξεων και αναχωρήσεων. Και αυτό παρά το γεγονός ότι οι τεράστιες αγορές του κοντινού μας μέλλοντος (δηλαδή η Ασία) δεν έχουν ενεργοποιηθεί ακόμη. Θα δούμε πιθανότατα το επερχόμενο ασιατικό τσουνάμι να ξεκινάει από την Κρήτη σε δύο χρόνια, όταν ανοίξει το νέο αεροδρόμιο του Ηρακλείου, όπου βασικός μέτοχος είναι μεγάλος ινδικός όμιλος. Ολα ωραία και καλά λοιπόν; Οχι απαραίτητα. Και αυτό γιατί, χωρίς να υποτιμάται ο οικονομικός αντίκτυπος και η σκληρή προσπάθεια των ανθρώπων του τουρισμού, επιβεβαιώνονται πανηγυρικά προβληματισμοί που έχουν διατυπωθεί εδώ και μερικά χρόνια. Κατ' αρχάς, η ξέφρενη πορεία δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με αντίστοιχη βελτίωση του οικονομικού οφέλους. Ενώ, για παράδειγμα, τον Ιούνιο οι αφίξεις αυξήθηκαν κατά 6,9%, τα τουριστικά έσοδα ενισχύθηκαν μόλις κατά 1,2%, ενώ η μέση δαπάνη ανά ταξιδιώτη μειώθηκε κατά 6,2%. Τοπικά, η εκρηκτική άνοδος των βραχυχρόνιων μισθώσεων ενισχύει τα σούπερ μάρκετ έναντι της εστίασης και των καταστημάτων, που υποχωρούν δραματικά κατά τόπους. Οπως δείχνει καθαρά η περίπτωση της Σαντορίνης φέτος, η παράλληλη αύξηση του αριθμού των επισκεπτών, η υποχώρηση των τιμών καταλυμάτων και η μείωση του τζίρου των μικρών επιχειρήσεων εστίασης είναι μια συνταγή απαξίωσης του προϊόντος. Ταυτόχρονα, ένα σταθερά αυξανόμενο ποσοστό του εργατικού δυναμικού στον τουρισμό αποτελείται από μετανάστες χαμηλών δεξιοτήτων, ενώ μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες περνούν στον έλεγχο ξένων επενδυτών. Με άλλα λόγια, αυξάνεται το ποσοστό του τουριστικού εισοδήματος που φεύγει από τον τόπο όπου παράγεται. Ο καλπασμός δεν αντιστοιχεί απαραίτητα σε καλύτερο προϊόν για τους πολλούς. Οι υποδομές αγκομαχούν. Το αεροδρόμιο της Αθήνας λειτουργεί σε συνθήκες συνωστισμού καθώς η αρχική ονομαστική του δυναμικότητα (28 εκατ.) έχει ξεπεραστεί εδώ και καιρό, ενώ φέτος αναμένεται να φθάσει τα 35,5 εκατ. Η πίεση στον ελληνικό εναέριο χώρο είναι φέτος τόση που ευθύνεται για το 12% των καθυστερήσεων εν πτήσει που καταγράφονται σε ολόκληρη την Ευρώπη! Η επέκταση της τουριστικής σεζόν δεν λύνει το πρόβλημα. Οπως δείχνουν σχετικές μελέτες, πρόκειται ουσιαστικά για χρονική επέκταση του υπερτουρισμού και, άρα, των προβλημάτων που τον συνοδεύουν. Η Ελλάδα έχει μπει στο στόχαστρο του πλουσιότερου 1% του κόσμου, με αποτέλεσμα η πρόσβαση στους ομορφότερους προορισμούς να αποκλείεται για τους υπόλοιπους. Ο καλπασμός δεν μεταφράζεται ούτε σε μεγαλύτερη πρόσβαση των Ελλήνων στις ακτογραμμές της χώρας – το αντίθετο. Ολο και περισσότεροι Ελληνες δυσκολεύονται να πάνε διακοπές, ενώ ορισμένοι προορισμοί είναι πλέον εντελώς απαγορευτικοί ακόμη και για ευκατάστατους Ελληνες. Οι τιμές στα πολυτελή καταλύματα των πιο δημοφιλών νησιών είναι 131% πάνω σε σχέση με αυτές του 2019 και την κούρσα αυτή ακολουθεί πλήθος προορισμών. Η πραγματικότητα είναι πως η Ελλάδα έχει μπει στο στόχαστρο των πλουσιότερων ανθρώπων του κόσμου, του παγκόσμιου 1%, με αποτέλεσμα η πρόσβαση στους ομορφότερους προορισμούς να αποκλείεται για όλους τους υπόλοιπους. Το τουριστικό μας προϊόν φαίνεται να κινείται ανάμεσα στον VIP τουρισμό για το παγκόσμιο 1% και σε έναν μαζικό τουρισμό για τους ευκατάστατους των γειτονικών χωρών και τη μεσαία τάξη των πλούσιων χωρών. Και στις δύο περιπτώσεις, οι Ελληνες (επισκέπτες, μικροεπιχειρηματίες, εργαζόμενοι, κάτοικοι) εξελίσσονται σε είδος σε αποδρομή. Ταυτόχρονα, ρυθμιστικές προσπάθειες όπως το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό και τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια έχουν βαλτώσει στην κινούμενη άμμο του ελληνικού Δημοσίου. Οι πανηγυρισμοί για την ξέφρενη πορεία του τουρισμού δείχνουν στην καλύτερη περίπτωση αφέλεια και στη χειρότερη, αλαζονεία πασπαλισμένη με μπόλικη άγνοια κινδύνου. *O κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, κάτοχος της έδρας Gladstone στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.