نەتەوەگەرایی .. مێژوو ناسنامە و گەشەكردن

پەرژین جەعفەر حاجی رۆستەم نەتەوەگەرایی یەکێکە لە گرنگترین دیاردە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی مێژووی نوێ ، ئەم بیرۆکەیە لەسەر ئەو بنەمایە دامەزراوە کە کۆمەڵێک مرۆڤ هەستی هاوبەشی بە (زمان، مێژوو، کولتوور، خاک ،ناسنامەی هاوبەش )یان هەیە، خۆیان بە نەتەوەیەک دەزانن و خوازیاری ماف و دەسەڵاتی سیاسی بۆ خۆیانن. نەتەوەگەرایی بە شێوەیەکی دیاریکراو لە کۆتایی سەدەی هەژدە و سەدەی نۆزدەدا گەشەی کرد و بووە هۆی گۆڕانکارییە گەورەکان لە سیستەمی سیاسی ئەورووپا و جیهان. ئەم وتارە هەوڵ دەدات مێژووی سەرهەڵدانی نەتەوەگەرایی، بنەما فکرییەکان، پەرەسەندنی لە سەدەی نۆزدە و بیست، و کاریگەرییەکانی لەسەر دروستبوونی دەوڵەتە نەتەوەییەکان بخاتەڕوو. مێژووی مرۆڤایەتی پڕە لە کۆمەڵە ناسنامە و پەیوەندییە جۆراوجۆرەکان؛ وەک (خێزان، عەشیرەت، ئایین، شار، ئیمپراتۆری و ناوچە). بەڵام نەتەوە وەک ناسنامەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتیی نوێ، بە تایبەتی لە سەدەکانی نوێدا، گرنگییەکی تایبەتی بەدەستهێنا. نەتەوەگەرایی تەنها بیرۆکەیەک نییە کە پەیوەندی بە خۆشەویستیی خاک و نەتەوەوە هەبێت؛ بەڵکو سیستەمێکی بیرکردنەوەیە کە پەیوەندی نێوان (نەتەوە، دەسەڵات، خاک، ناسنامە و مافی سیاسی)ڕوون دەکاتەوە. نەتەوەگەرایی چییە؟ لە ڕوانگەی زانستییەوە، نەتەوەگەرایی کۆمەڵێک بیر و باوەڕە کە نەتەوە بە بنەمای سەرەکیی ناسنامەی سیاسی و کۆمەڵایەتی دادەنێت. لە ناو نەتەوەگەرایی‌دا چەند بنەمایەکی سەرەکی هەیە وەک :(هەبوونی ناسنامەی هاوبەش ،گرنگیدان بە زمان و کولتوور،پەیوەندیی نەتەوە بە مێژووی هاوبەش ،هەستی بە پەیوەندییەکی بەهێز بە خاک و نیشتمان ،داواکاریی مافی سیاسی و خۆبەڕێوەبردن ،لە هەندێک شێوەی نەتەوەگەراییدا داواکاریی دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆ). بۆیە دەکرێت بڵێین نەتەوەگەرایی لە نێوان ناسنامەی کۆمەڵایەتی و داواکاریی سیاسی دروست دەبێت.