Κι αν είναι ο γιος του γείτονά σου;

Φόρτωση Text-to-Speech... «Οχι μόνο να δείρεις, αλλά και να σε δουν να δείρεις. Να είσαι το καλό παιδί γι' αυτούς». Δεν θα αποκαλύψουμε από την αρχή από πού και από ποιον προέρχεται το σχόλιο. Αν πρόκειται για χρόνο παρόντα ή παρελθόντα. Αν πρόκειται για «οδηγία» προς έφηβο ή ενήλικο. Είναι μια φράση διαχρονική για τη βία που οφείλει να είναι ορατή, να εισπράττει τον έπαινο από τους ομοϊδεάτες και να καλλιεργεί την απειλή και τον φόβο σε όσους δεν συμμορφώνονται ή απλώς διαφωνούν. Θα μπορούσε να προοιωνίζεται ένα εφιαλτικό μέλλον αν ανήλικοι, κυρίως, χρήστες του Διαδικτύου δεν είχαν φροντίσει να το κάνουν ήδη πράξη, καταγράφοντας ξυλοδαρμούς και αναρτώντας τους στους σοσιαλμιντιακούς λογαριασμούς τους. Η συνέντευξη του αρχιδεσμοφύλακα του ΕΑΤ-ΕΣΑ Μιχάλη Πέτρου, διαβόητου για την ψυχρότητα και τη βιαιότητα των μεθόδων του, στο δανικό δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του 1981 «Ο γιος του γείτονά σου» των Γιόργκεν Φλιντ Πέντερσεν και Ερικ Στέφενσεν, γυρισμένο στην Ελλάδα, είναι πρόσφορη για παρατήρηση. Μπορεί το ντοκιμαντέρ (με στοιχεία μυθοπλασίας) να αφορά την περίοδο της δικτατορίας και το κολαστήριο του ΕΑΤ-ΕΣΑ, όμως η χρονική στιγμή δεν είναι παρά μια πυξίδα στον χρόνο. Πώς «κατασκευάζεται» ένας βασανιστής; Πώς η εκπαίδευση και το σύστημα αποθηριώνουν ένα στρατιώτη. Ο Πέτρου μιλάει στον φακό αφού έχει εκτίσει εξαετή ποινή φυλάκισης. Το 1975 παραδόθηκε στις ελληνικές αρχές. Στη δίκη που ακολούθησε, υπήρξε βασικός μάρτυρας κατηγορίας εναντίον αξιωματικών και στρατιωτών του ΕΑΤ-ΕΣΑ. Δεν είναι ο μόνος που εμφανίζεται στο πολύτιμο αυτό κινηματογραφικό τεκμήριο. Πρώην βασανιστές και θύματα, με εμβόλιμες σκηνοθετημένες αναπαραστάσεις, καταδεικνύουν «πώς ένας συνηθισμένος νέος άνθρωπος μπορεί να μετατραπεί σε βασανιστή». H ταινία προσπαθεί να κατανοήσει τον μηχανισμό – επιλογή συγκεκριμένων νέων, πειθαρχία, απομόνωση, ιδεολογική κατήχηση, υπακοή στην ιεραρχία, σταδιακή κανονικοποίηση της βίας. Ο βασανιστής μπορεί να είναι ο γιος του ανθρώπου που μένει δίπλα σου. Ο Πέτρου ομολογεί ότι όσο περνούσε ο καιρός γινόταν πιο εύκολος ο βασανισμός. Μέχρι τη στιγμή της μεταμόρφωσής του ήταν ένας κοινός, κανονικός άνθρωπος. Η μετάλλαξη σε «ζώο» ξεκινούσε από τα καψώνια στη θητεία. Δημιουργούσαν «εργαλεία». Ανθρώπους χωρίς βούληση. Που να υποτάσσονται. Στο τέλος, συστήνει, μάλιστα, στον νέο που θα βρισκόταν σε παρόμοια συνθήκη, που θα έπρεπε να περάσει παρόμοια εκπαίδευση, να λιποτακτήσει από τη χώρα του. «Γιατί δεν είναι μόνο ο στιγματισμός. Είναι και η αλλαγή. Να γίνεις από άνθρωπος ζώο». Από το ντοκιμαντέρ μάς χωρίζουν 45 χρόνια. Θα μπορούσε να αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο και μόνο. Αποκαλυπτικό, διαφωτιστικό, με συνταρακτικές, αλησμόνητες στιγμές. Ομως για τον θεατή του 2026, εξοικειωμένο με τα πολλά πρόσωπα της, κάποτε αδιανόητης, βίας, με εικόνες που κυκλοφορούν ανεμπόδιστα σε κοινή χρήση, το θέμα δεν είναι η κοινοτοπία του κακού. Ούτε η διαρκής υπόμνηση του παρελθόντος. Είναι ότι ο θόρυβος από την πολλαπλασιασμένη βία γίνεται όλο και πιο άηχος, όλο και πιο «αόρατος». Δεν έχει, κατ' ανάγκην, ιδεολογική προέλευση. Είναι ένα «καθεστώς» χωρίς ταυτότητα και χωρίς συγκεκριμένο πρόσωπο. Κι αυτό είναι το πιο τρομακτικό. Ο θόρυβος από την πολλαπλασιασμένη βία γίνεται όλο και πιο άηχος, όλο και πιο «αόρατος». Δεν έχει, κατ' ανάγκην, ιδεολογική προέλευση. Είναι ένα «καθεστώς» χωρίς ταυτότητα και χωρίς συγκεκριμένο πρόσωπο. Κι αυτό είναι το πιο τρομακτικό. «Ο γιος του γείτονά σου» θα προβληθεί στο «Αστορ» στις 28 Σεπτεμβρίου. Η προβολή συνδιοργανώνεται από το CineDoc και την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου και εντάσσεται στο πλαίσιο δράσεων της ΕΑΚ (περιλαμβάνει 50 ελληνικές παραγωγές) ενόψει των 39ων Ευρωπαϊκών Βραβείων Κιν/φου που θα απονεμηθούν στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2027.